Wat levert het eigenlijk nog op, een relatie met een man?

Wat levert het eigenlijk nog op, een relatie met een man? Schrijver Maddy Stolk stelt die vraag, aan haar vriendinnen én zichzelf. Over scheve verhoudingen in relaties, mankeeping en waarom steeds meer vrouwen het prima vinden om gewoon lekker alleen te zijn.

Aan een tafel met drie vriendinnen die al jaren met hun man samen zijn, vroeg ik – recent zelf single geworden: 'Als je hem nú tegen zou komen, zou je dan een relatie met hem beginnen?' Eensgezind luidde het antwoord: 'Néé!' Daarop volgde een lange lijst aan valide en minder valide redenen: 'Hij zit maar in zijn stoel te wachten tot ik weer iets organiseer', 'Hij heeft het de godganselijke dag over geopolitiek, maar als ik één keer over gevoelens wil praten, klapt hij dicht', 'Ik viel ooit op zijn onverwoestbare humeur en zijn bos krullen, nu is hij de hele dag druk met een noodpakket en lang houdbare blikken doperwten en heeft hij nog maar twee sprieten over.' Waarom ze dan bij die mannen blijven? De consensus: ze zijn met elkaar vergroeid, en hij is dan wel veranderd in een kale ouwe zeur, maar hij is wel háár kale ouwe zeur.

Lees ook: Steeds weer die foute partner? Waarom in relatietherapie gaan als single je liefdesleven redt

De vriendinnen proosten op het feit dat mijn tweede roman Waar wij altijd geweest zijn af is. Hierin ben ik teruggegaan in de Indische vrouwenlijn in mijn familie, en ontdekte ik dat alle vrouwen die mij voorgingen zelfstandig waren en van hun werk hielden, tot ze door de heersende mores van de maatschappij werden gedwongen hun werk neer te leggen, te trouwen en kinderen te krijgen – met wisselend succes. Trots klinkt het gezelschap hun glazen tegen het mijne, om daarna in één moeite door te vragen of ik alweer aan het daten ben. Mijn vriendinnen en ik, wij stammen uit de generatie waarbij het vinden en behouden van een man zo'n beetje tot het grootste goed behoorde, of je nu zelf een dijk van een baan had of niet. Zonder man was het plaatje niet af, en mankeerde er vast iets aan je.

Huwelijksvoordeel-ongelijkheid
Dat denkbeeld staat al een tijd op de helling. Sterker nog: het hebben van een man en daarmee te koop lopen op social media wordt gezien als iets wat mogelijk afbreuk doet aan je status – aldus het artikel in de Britse Vogue 'Is Having a Boyfriend Embarrassing Now?' van journalist Chanté Joseph. Volgens Joseph willen jonge vrouwen niet dusdanig met hun vriend bezig lijken dat zij cultureel gezien zielig overkomen, want waarom zou je heteroseksuele relaties vieren, terwijl ze vrouwen weinig goeds brengen in een tijd waarin vrouwen financieel niet langer afhankelijk zijn van een echtgenoot?

Het hebben van een man blijkt zelfs ronduit gevaarlijk: 'Het slechtste wat een vrouw statistisch gezien kan doen, is trouwen met een man,' vertelt Elizabeth Gilbert, schrijver van onder meer Eat, Pray, Love. Die bestseller staat van begin tot eind in het teken van haar eerste huwelijk, de moeizame relatie die erop volgt en, na een breed uitgemeten zoektocht (al etend, biddend en beminnend), het happy end met echtgenoot nummer twee. Een kwestie van voortschrijdend inzicht blijkbaar, want bij die stelling liet ze het niet tijdens de opnames van MarieTV, een veelbekeken interviewreeks op YouTube van schrijver en presentator Marie Forleo.

Voor het oog van de camera onderbouwde ze de stelling met wetenschappelijke en sociologische gegevens. De huiveringwekkende feiten: 'Getrouwde vrouwen leven minder lang dan ongehuwde vrouwen. Ze verdienen minder, ze zijn minder gelukkig, ze hebben een grotere kans op zelfdoding én een grotere kans om slachtoffer te worden van moord dan ongehuwde vrouwen.' Gilbert: 'Een vriendin van mij zei onlangs: 'Als het huwelijk vrouwen zou bevoordelen, hadden ze het ons allang afgenomen.'' Maar dit is nog niet alles: 'Getrouwde mannen leven langer, zijn gezonder, verdienen meer geld, maken meer carrière, zijn creatiever en hebben een kleinere kans op zelfdoding dan ongetrouwde mannen. In elk denkbaar opzicht is trouwen met een vrouw het beste wat een man kan doen.'

Lees ook: Fadime verliet haar man toen hij thuis kwam te zitten: 'Hij vond het wel best: geen baas, geen wekker, gratis geld'

Gilberts uitsmijter: 'Deze ongelijkheden zijn exact in evenwicht, wat betekent dat het deel van zichzelf dat een vrouw aan een man geeft, zij verliest en hij wint. Ze geeft letterlijk haar levensenergie, jaren van haar leven, haar welvaart. Het is een uitwisseling. Dit wordt het huwelijksvoordeel-ongelijkheid genoemd.'

Mankeeping
Dit is exact waarop ik stuitte tijdens mijn research voor mijn roman. In Nederlands-Indië (waar mijn wortels liggen) was het voor een Europese man al helemaal belangrijk om een vrouw te hebben: het betekende meer kans op promotie en dus meer aanzien en een hoger salaris. Bij gebrek aan Europese vrouwen, haalden ze vaak een njai in huis: een lokale vrouw die hem wegwijs kon maken in de kolonie, zijn huishouden runde en zijn kinderen baarde. Om daarna rücksichtslos weggestuurd te worden, soms zelfs zonder haar kinderen, wanneer er een Europese echtgenote naar Indië kwam. De mannen namen, de vrouwen gaven.

Dit is een extreem voorbeeld, waarin die vrouwen het presteerden hun eigenwaarde te behouden. Hoe ze dat deden, ontdekte ik tijdens het schrijven en verwerkte ik in mijn roman. De vriendinnen en de redacteuren die het reeds lazen zeiden: ‘Het lijkt wel of ik een geheim ontdekt heb.’ En: ‘O, doe je dat zo?’ De ongelijke verdeling van nemen en geven binnen relaties is vandaag de dag immers springlevend. In haar memoire Beladen huis spreekt Christien Brinkgreve van de ‘empathiekloof’: het verschil tussen wie voelt, opvangt en meedraagt, en wie zich daar nauwelijks bewust van is of verantwoordelijkheid voor neemt.

Na de niet bijster vrolijk stemmende opsomming van Elizabeth Gilbert zal het niemand verbazen dat het aantal single heterovrouwen hand over hand toeneemt. Deze vrouwen kiezen er bewust voor vrijgezel te blijven, en zijn daar bijzonder gelukkig mee. Veelal nadat ze een of meerdere relaties de rug hebben toegekeerd waarin zij al het emotionele werk verrichtten: de sociale agenda bijhouden, crises in het huishouden managen, zorgen dat er niet alleen diepvriespizza’s op tafel komen, de sfeer in huis goed houden en ieders emotionele welzijn monitoren. Hierbovenop komen ook nog eens de emotionele behoeften van de man: zorgen dat hij zijn eigen vrienden ziet, zijn emoties reguleren, hem tegen wil en dank naar een therapeut meeslepen indien nodig, hem bijtijds zijn moeder weer eens laten bellen.

Dit wordt ook wel mankeeping genoemd, en is precies de reden dat vrouwen massaal afhaken. De term komt uit het artikel ‘Mankeeping: How Shrinking Male Social Networks May Burden Women’ in Forbes, door Angelica Ferrara, postdoctoraal onderzoeker aan Stanford University. Haar onderzoek wijst uit dat sommige vrouwen meerdere uren per week besteden aan het managen van het emotionele en sociale welzijn van de mannen in hun leven. Woestmakend vind ik het feit dat mannen deze emotionele taken als een vanzelfsprekend onderdeel van een relatie beschouwen, terwijl vrouwen dit als werk zien. Het verklaart ook waarom de vrouwen in mijn omgeving er na een scheiding vaak voor kiezen single te blijven en genieten van hun vrijheid en de extra tijd die ze opeens blijken te hebben. Een tachtigjarige collega-vriendin priemde met haar vinger in mijn gezicht en zei bloedserieus: ‘Op een gegeven moment moet je ze niet meer nemen, hoor. Straks loop jij achter die rolstoel!’

Male loneliness epidemic
Jonge alleenstaande vrouwen daarentegen, worden nog steeds gewaarschuwd dat ze oud en alleen met andere single vriendinnen in een huis vol katten zullen eindigen. Inmiddels vliegen de memes in respons daarop je om de oren: ‘Don’t threaten me with a good time.’ Nog helemaal niet zo lang geleden werden vrouwen die ‘overbleven’ kleinerend oude vrijsters genoemd of in het beste geval kattenvrouwtjes. Nu er een singlemannenoverschot is, omdat vrouwen wel wat beters te doen hebben dan mankeeping – werken, hun uitgebreide vriendenkring onderhouden, verre reizen maken – spreken we van een male loneliness epidemic. Volgens Samata van de Mortel, complementair therapeut in Amsterdam, is de oplossing simpel: ‘Die mannen moeten met zichzelf aan de slag. Een portie zelfreflectie, stoppen met achteroverleunen waar het op het emotionele werk aankomt en zichzelf aan durven kijken.’

Dat deze mannen zo gebakken zijn, valt ze nauwelijks kwalijk te nemen: ook zij zijn een product van hun opvoeding en een maatschappij die op een bepaalde taakverdeling is ingericht. Een systeem dat niet meer werkt, nu vrouwen buitenshuis werken, hun eigen broek ophouden en niet langer afhankelijk zijn van een man voor hun sociale status en levensonderhoud. En natuurlijk: er zijn ook mannen die dit allemaal al doen. Leuke, lieve, goede mannen die stevige introspectie niet uit de weg gaan – die zijn er. Sommige van mijn vriendinnen zijn al jaren gelukkig met zo’n man. Maar die mannen zelf geven toe: wij zijn in de minderheid.

Emotioneel onvolwassen
De opmars van single vrouwen is niet meer te stoppen en het waarom is duidelijk, aldus Van de Mortel: ‘Op dit moment zijn veel mannen emotioneel onvolwassen, omdat ze zich met die kant van hun ontwikkeling nooit bezig hebben hoeven houden. Daar hadden ze immers een vrouw voor.’ En vrouwen wachten niet langer op mannen die hen niet op hun niveau van emotionele ontwikkeling kunnen ontmoeten en kiezen hun eigen pad, zelfs een kinderwens staat hen hierbij niet in de weg – er zijn immers vele wegen te bewandelen, al daalt het geboortecijfer ook al jaren in rap tempo.

Mijn generatie ziet het nog altijd anders: hoe trots ze ook zijn op mijn werk, na afloop van de avond kreeg ik een paar bemoedigende schouderklopjes van de vriendinnen die ik zeer liefheb, en platitudes als: ‘Juist als je er niet op zit te wachten, kom je ’m tegen.’ Dat het mij om het even is of ik ‘hem’ wel of niet tegenkom (zo ja, is hij welkom, zo nee, ben ik net zo gelukkig), gaat er bij hen niet in. Maar nadat de rekening was betaald en we uit elkaar gingen, de een voor een potje onderhoudsseks, de ander om de ravage in de keuken die man en kinderen ongetwijfeld hadden achtergelaten op te ruimen, en ik aankondigde overdwars in mijn schone bed nog een aflevering van mijn serie du jour te gaan kijken, klonk het unaniem: ‘Mazzelaar.’

Dit verhaal stond in &C's maartnummer van 2026.