Wat gebeurt er als je een week lang niet in de spiegel kijkt? 'Hoe langer je naar je rimpels kijkt, hoe dieper ze lijken te worden'

Spiegels kunnen je beste vriend zijn, maar óók je ergste vijand. Wat doet het met je zelfbeeld als je alle spiegels een tijdje bij het grofvuil parkeert? Journalist Lizzy van Hees zocht het uit.

De vier dunne lijntjes boven mijn wenkbrauwen behoren tot de laatste obsessie omtrent m'n gelaat. Nu ik ze eenmaal heb gespot, zie ik ze de hele tijd. Als ik 's ochtends mijn tanden poets en al helemaal zodra ik mijn wenkbrauwen optrek om mascara op te doen. Ook het tl-licht in de lift naar beneden is onvergeeflijk en op een gegeven moment zie ik die etterige rimpels zelfs in het raam van de stomerij waar ik langs loop. Ze lijken verdomme wel met de minuut dieper te worden! 

Lees ook: Dág borstimplantaten, hallo onzekerheden: 'Ik voelde me ongewild een seksbom, een mals stuk vlees'

Wanneer ik een cosmetisch arts vraag of dit een kwestie van leeftijd is en of hij er iets tegen kan doen, volgen er twee antwoorden. Ten eerste is het héél normaal om als 35-jarige lijntjes in je voorhoofd te hebben, en ja, hij kan er ook zeker een beetje filler in spuiten. 'Ik denk er nog even over na,' zeg ik vriendelijk. Zodra ik de deur uit loop, drukt hij me nog één ding op het hart: 'Niet te veel naar jezelf kijken, dat is voor niemand goed.'

Die woorden blijven nog een tijdje rondzingen: hoe vaak kijk ik eigenlijk naar mezelf? In de spiegel, op foto's of via social media. Geeft mijn spiegelbeeld me bevestiging van wie ik ben en hoe ik me presenteer aan de wereld of leidt het af van wie ik wil zijn? Om daarachter te komen, besluit ik een week lang alle spiegels in mijn huis af te plakken. In de badkamer, slaapkamer, woonkamer en wc. Zodra ik in de lift stap, draai ik me weg van de grote spiegel, en ik gebruik de camera op mijn telefoon ook een week lang niet.

Hersenkronkels
We kunnen het ons tegenwoordig niet meer voorstellen, maar de spiegel is nog niet zo heel lang een huis-tuin-en-keukenvoorwerp. Vroeger waren mensen overgeleverd aan een stuk gepolijst vulkaanglas of metaal, of een ouderwetse plas water natuurlijk. En toen de eerste spiegels op glas werden gemaakt, waren ze heel lang een luxeproduct, enkel weggelegd voor de elite. De spiegel kreeg pas main character-status eind negentiende eeuw, toen de badkamer als aparte ruimte ontstond. 

Als mensen kijken we nu dus dik honderd jaar naar ons eigen spiegelbeeld, maar dat is niet direct waar onze hersenen voor gemaakt zijn, vertelt psycholoog Sanne Winchester. 'Mensen zijn sociale dieren die graag bij de groep willen horen. Daarom is onze focus van nature altijd op anderen gericht.' Wat kun je aflezen aan iemands gezichtsuitdrukking? Hoe gaat het met de mensen in je omgeving? Spelen er bepaalde emoties? Is een situatie veilig? 'De mechanismen in onze hersenen zijn dus wel degelijk zo slim aangelegd dat we het uiterlijk of gezicht van een ander kunnen observeren en interpreteren. Maar zodra je dat vermogen toepast op je eigen spiegelbeeld, kan het in iets schadelijks veranderen.'

Lees ook: Mannencrisis onder de loep: 'Wil je succesvol zijn bij vrouwen? Wees dominant, manipuleer en laat nooit je emoties zien'

Even simpel gezegd: mensen kijken vaak met zachtere ogen naar het uiterlijk van een ander dan naar zichzelf. Zo laat onderzoek inderdaad zien dat de spiegel negatieve impact kan hebben. 'Sterker nog,' legt Winchester uit, 'als je langer dan tien minuten aaneengesloten naar je spiegelbeeld kijkt, gaat je zelfbeeld achteruit en kun je zelfs een beetje gaan hallucineren. Derealisatie heet dat.' Het is dus niet echt een goed idee om 's avonds nog een close-upstudie van je poriën te maken. Voor je het weet veranderen die onschuldige donkere stipjes nog in olifanten.

Niet zo gek dus dat het voor mij voelt alsof er een paar nieuwe snelwegen zijn aangelegd op mijn voorhoofd. Volgens Winchester kun je het voorzichtig vergelijken met een dwangstoornis: 'Er zijn mensen die bijvoorbeeld urenlang voor de spiegel zitten en ondertussen aan een plekje op hun huid zitten te peuteren. Hoe langer je naar je rimpels kijkt, hoe dieper ze lijken te worden.' Dus wat gebeurt er als we iets vaker oogkleppen opzetten?

Tel uit je tijdswinst
Wat direct opvalt is dat ik als chronische laatkomer opeens overal op tijd verschijn. Wat een verademing. Zonder spiegel blijft er geen make-uproutine over en dat scheelt toch zeker vijftien minuten. Ook het terugkerende sprintje naar mijn slaapkamer komt te vervallen, want over een outfit hoef ik niet meer te twijfelen. Geen: o nee, toch even die andere blouse proberen, of: met deze schoenen lijk ik net een boomer. Ha, niets daarvan! Self-care is opeens heel basaal: tandenpoetsen, ontbijt, blind een borstel door mijn wenkbrauwen. Tel uit je winst.

Los van een ochtend- of avondritueel zitten er behoorlijk wat 'sluipspiegels' verborgen in een dag. Denk eens aan alle wc-bezoeken. Op kantoor of in een restaurant moet ik mezelf er constant aan herinneren dat ik niet omhoog kijk terwijl ik m'n handen was, maar er lijkt daardoor wel meer rust over me heen te vallen. Nu ik alle gedachten de vrije loop laat zonder visuele stoorzender, kauw ik nog eens rustig na op een gesprek van de dag ervoor of fantaseer ik alvast over wat ik die avond ga eten. Natuurlijk, allemaal hersenspinsels die ik normaal ook heb. Alleen nu komt er minder ruis op de lijn. Ik voel me niet moedeloos worden bij het aanzicht van mijn wallen en raak niet afgeleid doordat mijn lipliner is uitgelopen. Mijn spiegelbeeld houdt me geen waarheid voor, die moet ik zelf aanvoelen. 

Lees ook: Dating doomscrolling: zeuren over slechte Tindermatches is niet best, maar waarom doen we het toch?

Zonder spiegel geen controle, zeg ik tegen Winchester over mijn experiment. Dat vind ik best moeilijk en bij wijze van valsspelen probeer ik af en toe indirect een indruk te krijgen van mijn gezicht. Al zie ik niet veel meer dan vage contouren in het raam van de metro. Oké, dan niet. Onderweg naar een afspraak vraag ik me af of ik permanent zonder zou kunnen. Hoe presenteer je jezelf aan de wereld, tijdens een eerste ontmoeting, een sollicitatie of op een feestje zonder te weten wat je omgeving aanschouwt?

Benieuwd wat Winchester daarover te zeggen heeft, wanneer het spiegelloze leven voor Lizzy écht moeilijk werd en wat ze ervan heeft geleerd? Dat en meer lees je in &C's juninummer dat nu in de winkels ligt, of bestel 'm vast hier:

Scoor hier &C's juninummer!