4 redenen waarom schelden éigenlijk hartstikke nuttig is

In het oerwoud aan gedachten, chaos en tegenstrijdigheden dat ons menselijk brein heet, kun je weleens verdwaald raken. In de rubriek Mindfuck werpen we daarom een frisse blik op mentale kwesties. Met deze maand: het nut van schelden. Want ja, dat blijkt er wel degelijk te zijn.

Soms is er niets lekkerder dan een partijtje tieren. Minder lekker zijn de oordelende blikken die je vervolgens toegeworpen krijgt, of misschien jezelf wel toewerpt, omdat het als asociaal, onbeheerst en ordinair gedrag wordt gezien. Maar niet langer. Schelden blijkt namelijk óók hartstikke nuttig, en wel om deze vier redenen.

Het helpt ons mentaal en fysiek om met pijn om te gaan
Schelden verlicht. Het zou zelfs onze pijngrens verhogen, blijkt uit diverse onderzoeken, waarvan het bekendste een experiment is waarbij mensen hun handen in ijswater moesten houden. De groep die ondertussen scheldwoorden mocht uitbrengen, hield het langer vol.

Taalwetenschapper Marten van der Meulen en tevens auteur van Het Groot Nederlands Vloekboek, twijfelt wat aan de representativiteit van dit specifieke experiment, maar ondersteunt het idee erachter wel. ‘Schelden heeft met stress te maken, stress zorgt voor adrenaline en adrenaline vermindert pijn. Als je op zoek bent naar een woord dat adrenaline oplevert, dan zijn scheldwoorden het effectiefst.’

Het laat je oprechter overkomen
Er bestaat een positief verband tussen schelden en eerlijkheid. ‘Mensen die vloeken worden als emotioneler gezien,’ legt Van der Meulen uit, ‘en emotie wordt gelinkt aan oprechtheid.’ Als voorbeeld noemt hij voetbaltrainer John de Wolf, die Feyenoordsupporters toesprak nadat er een aansteker op het hoofd van een Ajacied belandde. ‘De Wolf liep het veld op met een microfoon en zei: ‘Gebruik je verstand, godverdomme.’ Hij verwoordde zijn emotie, waardoor zijn boodschap geloofwaardiger overkwam en meer indruk maakte.’

De juiste balans is daarbij wel van belang, benadrukt Van der Meulen. ‘Had hij ‘absolute teringlijers’ gezegd, dan was het te heftig geweest. Maar ‘stelletje sukkels’ was weer te zwak geworden. In beide gevallen hadden De Wolfs woorden hun impact verloren.’

Het levert inzichten op
Over de samenleving waarin we ons bevinden, bijvoorbeeld. ‘Er zitten grote culturele verschillen in welke scheldwoorden we gebruiken en vooral welke we als het ergst ervaren,’ vertelt Van der Meulen. Waar we in Nederland ‘kanker’ vaak het heftigst vinden, is het in andere culturen een grotere beledi- ging als je er familierelaties bijhaalt. ‘Zo laat schelden zien wat taboe is.’

Betrek je het op de geschiedenis, dan maken scheldwoorden inzichtelijk wat de meest maatschappij-ontwrichtende gebeurtenissen waren. ‘Pest’ was nooit blijven hangen als de ziekte niet zoveel slachtoffers had geëist,' illustreert Van der Meulen, en dat godslasteringen opkwamen had alles te maken met de opschudding die de Verlichting veroorzaakte in een tot dan toe religieuze samenleving.

‘Met corona zag je het weer. Voor het eerst in lange tijden ontstond er een nieuwe vloek die vooral op Twitter veel en zonder ironie gebruikt werd: krijg de corona. En als iets de maatschappij recent heeft ontwricht, dan is het de coronapandemie wel.’

Het verrijkt onze taal
Tenminste, als je het op de juiste manier doet. Als liefhebber van taal én schelden is Van der Meulen een groot voorstander van creatieve scheldwoorden. ‘Als je de keuze hebt tussen iets saais en iets interessants, kies dan voor het laatste. Zeker als je daar ook nog eens minder mensen mee kwetst. ‘Achterlijke gladiool’ vind ik bijvoorbeeld een goede, net als ‘Godfried van Bouillon’. Ook ‘godsgloeiendetandjesgozerbak’ probeer ik al een tijdje te pluggen, maar die blijkt pittig.’

De eerlijkheid gebiedt hem te zeggen dat zijn meest gebruikte scheldwoord een doodgewone ‘fucking’ is, maar de intentie is er, dat moge duidelijk zijn.

Net als het nut van schelden, mits je hier en daar de nodige balans in acht houdt. Dus de volgende keer dat er iemand vuil je kant op kijkt? ‘Hey mafketel,’ zeg je dan, ‘moet jij verdorie eens luisteren...’ Of zeg het in de ietwat mooiere woorden van de Engelse komiek Stephen Fry: ‘The sort of person who thinks swearing is in any way a sign of a lack of education or a lack of verbal interest, is just a fucking lunatic.’

Fan van Mindfuck? Je vindt de rubriek elke maand in &C magazine.