Wat zeg je tegen iemand met kanker? 'Liever een onhandig bericht dan stilte'

Als iemand in je omgeving de diagnose kanker krijgt, is het soms moeilijk om de juiste woorden te vinden. Wat zeg je? Wat doe je in vredesnaam? Phyleen Manger Cats (36) kreeg op haar 25ste Hodgkin-lymfoom en merkte destijds dat haar hele omgeving met de mond vol tanden stond.

Speciaal voor iedereen die worstelt met die awkward stilte, schreef ze het boek Kank’r nog bellen?. Een goudeerlijke, praktische gids over hoe je er écht kunt zijn voor een zieke vriend of vriendin.

Veel mensen vinden het lastig om de juiste woorden te vinden wanneer iemand in hun directe omgeving de diagnose kanker krijgt. Wat is een fijne en passende manier om te reageren?
'Veel mensen zijn bang om iets verkeerde te zeggen en zeggen daardoor uiteindelijk helemaal niks. Terwijl stilte vaak veel pijnlijker is dan een onhandige opmerking. Je hoeft niet met perfecte woorden te komen. Een simpel berichtje als: 'Ik denk aan je' of 'Wat ontzettend rot voor je' is vaak al genoeg. Ik had zelf ook mensen die dingen zeiden die niet helemaal aansloten bij hoe ik me voelde. Maar ik was alsnog blij dat ze contact zochten. Het gaat er niet om dat je precies de juiste woorden vindt, maar dat je laat merken dat iemand er niet alleen voor staat.'

Wat zijn volgens jou veelgemaakte fouten?
‘Mensen die zeggen: 'Als er iets is wat ik voor je kan doen, moet je het zeggen.' Dat bedoelen ze goed, maar iemand die net slecht nieuws heeft gekregen, heeft vaak helemaal geen idee wat er nodig is. Bovendien leg je de verantwoordelijkheid dan bij degene die ziek is. Bied liever iets concreets aan. Niet: 'Laat maar weten als ik iets kan doen', maar: 'Ik kom donderdag eten brengen' of 'Ik ben vrijdag vrij, zal ik je naar het ziekenhuis brengen?' Dat maakt hulp veel toegankelijker. Een andere fout is wachten. Juist in het begin hebben mensen behoefte aan contact.'

Hoe bied je hulp aan waar iemand echt iets aan heeft?
‘Praktische hulp is vaak goud waard. Zeker als iemand midden in behandelingen zit en weinig energie heeft. Denk aan boodschappen doen, koken, de hond uitlaten, kinderen ophalen of meegaan naar afspraken. Mensen onderschatten hoe fijn het is als iemand gewoon iets regelt. Ik had bijvoorbeeld een vriendin die appte dat ze toevallig in de buurt was en vroeg of ik nog boodschappen nodig had. Dat soort initiatieven nemen werk uit handen zonder dat iemand eerst om hulp hoeft te vragen. Vraag jezelf af: wat kan ik vandaag doen waardoor het leven van diegene net iets makkelijker wordt? Vaak zit het antwoord in iets heel kleins.’

Hoe kun je er zijn voor iemand die zich afsluit of weinig wil praten?
‘Respecteer dat iedereen ziekte op een andere manier verwerkt. Sommige mensen willen overal over praten, anderen juist bijna nergens over. Dat betekent niet dat ze geen steun nodig hebben. Blijf daarom wel contact houden, maar zonder druk. Stuur een kaartje, een berichtje of zet iets voor de deur. Laat weten dat je aan iemand denkt, zonder meteen een gesprek af te dwingen. Soms willen we heel graag helpen omdat we onszelf ook machteloos voelen. Maar goede steun betekent ook accepteren dat iemand misschien even geen behoefte heeft aan contact. Er zijn kan soms simpelweg betekenen dat je aanwezig blijft op de achtergrond.’

Welke boodschap hoop je dat mensen uit jouw verhaal meenemen?
'Dat je het eigenlijk al goed doet als je probeert in verbinding te blijven. Je hoeft geen perfecte vriend, partner of familielid te zijn. Mensen zijn vaak bang om fouten te maken, maar die angst staat echte steun soms in de weg. Doe liever iets kleins dan niets. Stuur dat bericht. Verstuur die kaart. Breng die maaltijd langs. Uiteindelijk zijn het vaak juist die kleine gebaren die iemand zich jaren later nog herinnert.'