Doom spending: waarom geven we geld uit om ons beter te voelen?

Je hebt een rotdag, scrolt door het nieuws en ziet berichten over stijgende prijzen, woningtekorten en economische onzekerheid. Een uur later ligt er ineens een nieuw jurkje, gadget of paar schoenen in je online winkelmandje. Herkenbaar? Dan ben je niet de enige. Welkom in de wereld van doom spending.

We zijn inmiddels allemaal bekend met doom scrollen, eindeloos slecht consumeren op social media. Doom spending is de financiële variant daarvan. Het betekent dat je geld uitgeeft om gevoelens van stress, angst of onzekerheid tijdelijk te verzachten. Uit onderzoek blijkt dat dit steeds vaker gebeurd, vooral onder Gen Z en Millennials. 

Wat is doom spending precies?
Doom spending draait niet om iets kopen omdat je het écht nodig hebt. Het gaat om aankopen doen als reactie op een gevoel. Je leest een zorgwekkend nieuwsbericht, maakt je druk over je toekomst of voelt je overweldigd door alles wat er in de wereld gebeurt. Vervolgens zoek je afleiding in online shoppen. Dat geeft even een fijn gevoel, maar dat gevoel verdwijnt vaak net zo snel als het gekomen is.

Experts omschrijven het als een vorm van emotionele dingen kopen. Het verschil met een spontane impulsaankoop? Bij doom spending ligt de oorzaak vaak dieper. De aankoop wordt getriggerd door een voortdurende onderlaag van stress en onzekerheid over de toekomst. 

Waarom voelt shoppen zo goed?
Dat heeft alles met ons brein te maken. Wanneer we iets kopen, komt dopamine vrij: een stofje dat zorgt voor een prettig gevoel en een kleine beloning. Even lijkt het alsof alle zorgen verdwijnen. Maar dat effect is meestal van korte duur. Zodra het nieuwe item binnen is, komt de stress vaak gewoon weer terug, soms zelfs samen met schuldgevoel over de aankoop. 

Juist in tijden van economische onzekerheid kan dat mechanisme sterker worden. Als sparen voor een huis of een verre toekomst onhaalbaar voelt, kiezen sommige mensen onbewust voor directe voldoening. Het idee? Als de toekomst toch onzeker is, kan ik nu net zo goed genieten. 

Gen Z blijkt extra gevoelig
Vooral jongeren blijken vatbaar voor doom spending. Zij groeien op in een tijd waarin huizenprijzen recordhoogtes bereiken, boodschappen steeds duurder worden en financiële zekerheid minder vanzelfsprekend voelt dan voor eerdere generaties. Daardoor ontstaat bij sommigen het gevoel dat sparen weinig zin heeft, waardoor geld sneller wordt uitgegeven aan ervaringen of spullen die direct plezier opleveren. 

Hoe doorbreek je de cyclus?
Het begint bij bewustwording. Vraag jezelf voordat je afrekent af: wil ik dit product echt hebben, of probeer ik eigenlijk een gevoel weg te kopen? Alleen al het herkennen van die emotie kan helpen om impulsieve aankopen te verminderen. Daarnaast kan het helpen om uitgaven bij te houden, notificaties van webshops uit te zetten en jezelf een verplichte bedenktijd van 24 uur te geven voordat je iets koopt.