Esther Jacobs reist al dertig jaar de wereld rond: 'Ik koos voor weinig geld, maar veel tijd hebben'

Esther Jacobs reist al dertig jaar de wereld rond. En hoe: ze heeft geen huis, amper spullen en staat nergens (!) ter wereld ingeschreven. Volgens de Nederlandse wet bestaat ze niet en ze betaalt geen belasting meer. We spreken Esther vanaf haar olijfgaard in Zuid-Italië, waar ze nu een paar weken verblijft en tijdelijk voor drie puppy's zorgt. Wat ze hierna gaat doen? Who knows.

&C wil weten hoe ze dit unieke leven leidt en hoe ze hier is gekomen. 

Esther (54): 'Mijn leven als reiziger begon toen ik zeventien jaar was. Mijn ouders gingen scheiden en thuis was het niet leuk. Ik wilde weg, dus dat deed ik. Ik stapte in een trein of reed met iemand mee, en belandde zo in mijn eentje in Joegoslavië, Zuid-Frankrijk, of waar dan ook. Met heel weinig geld ging ik op avontuur. Hoe meer ik reisde, hoe meer mijn liefde ervoor groeide. Ik deed het niet meer om weg te zijn van thuis, maar wilde zo veel mogelijk van de wereld zien. Op dat moment was ik net klaar met mijn studie bedrijfskunde. Bijna al mijn medestudenten gingen verder studeren. Ik heb nu een keuze, dacht ik. Ik kan hetzelfde traject ingaan als hen, van studeren, werken, geld verdienen en weinig tijd hebben. Of ik kies voor wat ik altijd al wilde doen: de wereld rondreizen, met weinig geld, maar veel tijd. 

De keuze was tussen geld en tijd. Ik koos voor het laatste. Voor reizen, ondernemen en honderd keer op mijn bek gaan. Daardoor liep ik achter op mijn vrienden, die wel carrière maakten. Maar ik heb geïnvesteerd in mezelf. Je kunt altijd geld verdienen, maar tijd krijg je niet terug. Het is het nieuwe statussymbool, en ik heb, denk ik, de goede keuze gemaakt.'

Lokaal leven
'In totaal ben ik in meer dan honderd landen geweest. In mijn eerste jaren als reiziger was ik alleen maar aan het gáán. Ik wilde zo veel mogelijk zien en ging van hot naar her. Nu is het rustiger. Er zijn een aantal plekken op de wereld waar ik me thuis voel, en waar ik vaak langer blijf. Een maand, ongeveer. Dat is het langste dat ik in de afgelopen vijftien jaar op één plek ben geweest. Net als nu, in Puglia. Of in Peru, waar ik in december een maand verbleef. Ik bezoek geen toeristische plekken, maar blijf op het platteland en leef een lokaal leven. Ik lunch met mijn oude, Italiaanse buurman, doe vrijwilligerswerk en bouw vriendschappen op in het dorp. Ik zie andere mensen reizen zoals ik vroeger ook heb gedaan. Ze hebben een drukke planning en vinken alle toeristische plekken af. Ik heb daar geen behoefte meer aan. Het hoeft niet meer, ik heb het allemaal al gezien.'

We moeten door
'Toch kan ik nog steeds niet lang op een plek blijven. Voor ik het weet, heb ik alweer iets geregeld op een andere plek. De ene keer ben ik spreker op een conferentie, de andere keer organiseer ik een schrijfweek. Wat het ook is: ik ben altijd onderweg. En omdat ik niet gebonden ben aan één plek, is het ook niet zo dat ik terugkom. Ik koop altijd een enkele reis. Of ik het niet mis om een basis te hebben? Voor mijn gevoel heb ik die wel, maar dan gewoon op zeven verschillende plekken ter wereld. Dat is hier, in Puglia, in Amsterdam, Mallorca, Curaçao, Zuid-Afrika, Thailand en bij mijn vader in Miami. In sommige landen heb ik een woning die ik verhuur, ergens anders verblijf ik bij vrienden. Ik spreek er de taal en voel me er thuis. Waarom zou ik ergens settelen als er zoveel plekken zijn waar ik me thuis voel?'

Carrière bouwen on the road
'Mijn locatie-onafhankelijke leven begon met weinig geld. Ik heb nooit een plan gehad. Wel heb ik er vanaf het begin voor gekozen om alleen dingen te doen waar ik goed in ben. Dat heeft zich later uitbetaald, toen ik een beetje geld begon te verdienen. Wat me vooral op de kaart zette, was Stichting Coins for Care. Ik wilde iets goeds doen voor de wereld, dus in 2002, rondom de Euro-invoering, zamelde ik al het overgebleven buitenlandse muntgeld in. Zonder budget of kennis. Uiteindelijk haalden we 16 miljoen euro op en werd ik er zelfs voor geridderd door de koningin. Later, toen ik merkte dat goede doelen niet transparant waren over hun uitgaven, richtte ik de Donateursvereniging op, als een soort consumentenbond voor donateurs. 

Lees ook: Schaatskampioen Christijn Groeneveld raakte gedeeltelijk verlamd: 'Ik geloofde niet dat ik nooit meer zou kunnen lopen'

Omdat mijn werk in de goede doelenwereld vrijwilliger was, werkte ik tegelijkertijd af en toe bij een consultancybedrijf. We werkten honderd uur in zes dagen. Dat was pittig, maar ook heel erg leuk. Zo verdiende ik genoeg geld om vervolgens weer twee maanden te reizen en me in te zetten als vrijwilliger. In diezelfde periode deed ik mee aan Expeditie Robinson 2005. Sindsdien weten mensen wie ik ben. Ik werd steeds vaker uitgenodigd als spreker en schreef het boek Wat is jouw excuus?, over dat er nooit een excuus is als je iets echt graag wilt. 

Over de jaren heen is dat uitgegroeid tot wat ik nu doe, als ondernemer en auteur. Ook zet ik lokaal projecten op. Dat is belangrijk. Als je gaat reizen, kom je een hoop halen in een land. Maar wat breng je? Breng de volgende keer kennis, inspiratie, hulp of oude boeken om achter te laten, mee op je reis. Toen ik deze olijfgaard in Puglia kocht, had ik ineens 250 liter olijfolie. Ik ontwierp een logo, bouwde een website en verkoop nu al een paar jaar olijfolie. Mensen kunnen een olijfboom adopteren, en als die wordt gesnoeid, maken we van het hout een snijplank. Zo bedenk ik overal waar ik kom, weer iets nieuws.'

Zekerheid en zelfvertrouwen
'Veel mensen denken dat een vaste baan en een pensioen zekerheid is. Maar bedrijven, pensioenfondsen, landen en munten gaan failliet en mensen worden ontslagen. Het is schijnzekerheid. Ik heb liever zelf de controle. Door wat ik heb gezien en meegemaakt kan ik met zekerheid zeggen: je kunt me overal op de wereld droppen – helemaal alleen en zonder telefoon en geld – en ik red me wel. Dat heb ik altijd gedaan. Met dat vertrouwen in mezelf ben ik niet meer afhankelijk van wat er om me heen gebeurt. 

Ik moet wel een kanttekening maken: dit leven is niet voor iedereen. Sommige mensen houden van structuur, veiligheid en voorspelbaarheid. En dat is ook goed. Maar als je het gevoel hebt dat je vastzit en dat er meer is, laat je dan niet tegenhouden door mensen die het zelf niet durven. Zoek gelijkgestemden op. Dat geldt voor ieder doel, of je nou reiziger, ondernemer of jong moeder wil worden. Volg je hart. Kijk naar wat er op je pad komt – niet naar wat er van je verwacht wordt en wat onze voorouders deden. Wat heeft dat hen gebracht? Vaak een standaard leven en een mid-life crisis.'

Niet over rozen 
'Terwijl ik de wereld rondreisde, had ik jarenlang een koophuis in Amstelveen. Toen ik in 2015 naar het gemeentehuis ging om mijn paspoort te verlengen, werd mij ineens verteld dat ze mijn paspoort niet konden verlengen. Volgens hen woonde ik hier niet meer. Uiteindelijk kwam ik erachter dat je in Nederland niet op een plek ingeschreven mag zijn, als je er minder dan vier maanden overnacht. Dat is de wet. Ik betaalde belasting, maar omdat ik reisde, mocht ik niet meer in mijn koophuis ingeschreven zijn. 

Lees ook: Amjad Almatni probeerde te genezen van homoseksualiteit: 'Ik mocht niet meer naar school en kreeg medicijnen'

Er ging een proces in werking dat niet te stoppen was, met huisbezoeken en eindeloze brieven en verklaringen. Ik probeerde er alles aan te doen om terug ingeschreven te worden. Er zijn zelfs Kamervragen over gesteld. Totdat ik dacht: als het zo moet, dan wil ik het niet. Ik werd uitgeschreven uit mijn eigen huis en verloor mijn parkeervergunning, pensioen, stemrecht, verzekeringen en Burgerservicenummer. Mijn rekeningen en telefoonabonnement werden gesloten en mijn bedrijf werd uitgeschreven bij de Kamer van Koophandel. Ik kon nergens meer tegen in beroep. 

De enige partij die me nog wel als Nederlander zag, was de Belastingdienst. Ik dacht: als ik belasting moet betalen, wil ik ook de rechten van een Nederlander. Maar dat kon niet. Ik heb hier drie jaar tegen gevochten. Uiteindelijk heeft de Belastingdienst geaccepteerd dat ik niet meer in Nederland woon.'

Omdenken eerste klas
'Volgens mij ben ik de enige persoon die officieel nergens woont. Dat betekent dat ik ook geen uitkering krijg, en als ik doodga word ik niet gerepatrieerd. Want waar moeten ze me naartoe brengen? Ik kan niet trouwen, geen auto kopen en geen hypotheek en ziektekostenverzekering krijgen. Toch maakte deze omslag me niet bang. Ik heb er juist een kans van gemaakt. Ik verkocht mijn huis, schreef er een boek over en begon met verhuren. Nu zit ik in de real estate en word ik zelfs ingehuurd door overheden – óók de Nederlandse – om ze te helpen met dit 'probleem' van digitale nomads.'

Vrijheid blijheid 
'Ik heb de ultieme vrijheid. Voor sommige mensen kan dit heel eng zijn. Ik ben alleenstaand, ondernemer, locatie-onafhankelijk én ik besta niet. Ik heb helemaal geen houvast, maar dat betekent ook dat ik nog meer naar mijn gevoel kan luisteren. Wat komt er op mijn pad en wat wil ik nou eigenlijk? Ik word niet geregeld door een klok, baas of een to do-lijst van buitenaf, maar ben de enige die verantwoordelijk is voor mijn geluk. En ik weet: wat er ook gebeurt, ik maak er wel wat van. Ik heb vertrouwen in mezelf, en ik denk dat veel mensen vertrouwen zoeken in de titel, mooie kleding of de relatie die ze hebben. Dat is prima – het biedt houvast. Maar als alles wordt omgegooid, kun je dan op jezelf vertrouwen?'

Ecologische voetafdruk
'Ik kan niet zeggen hoe een maand in mijn leven er doorgaans uit ziet. Dat is totaal verschillend. Na deze weken in Puglia, ga ik naar een vriendin in Rome om samen Pasen te vieren en te kijken of we daar een stukje grond kunnen kopen waar truffels groeien. Daarna ben ik een week in Nederland voor wat afspraken over mijn theatershow. Dan ga ik drie dagen naar mijn vader in Miami en tien dagen naar een conferentie in Mexico. Begin juni ben ik twee weken in Mallorca voor een schrijfweek – en ga zo maar door.

Lees ook: Bonita heeft derealisatiestoornis: ‘Van de een op de andere minuut voelt het alsof de realiteit wegvalt'

Het is duidelijk dat ik absoluut schuldig ben aan veel vliegen, maar je voetafdruk is een combinatie van een heleboel factoren. Mijn voetafdruk is op veel delen van mijn leven heel klein. Ik heb geen kinderen, eet amper vlees en heb geen spullen – alles is weggegooid, weggegeven, verkocht of verhuurd, fotoboeken zijn ingescand. Ik heb drie paar schoenen – één paar slippers, twee sneakers –, en reis alleen met handbagage. Daar past al mijn kleding in. In Amsterdam staat nog één koffer met winterkleding, zodat ik af en toe kan oppakken. Dat is alles wat ik heb.'

Geen smoesjes
'Ik heb de hele wereld in mijn eentje over gereisd, en er is nooit iets naars gebeurd. Ik  ben nooit beroofd, bedreigd, of erger, en ik heb me nooit ongemakkelijk gevoeld. Het is niet dat ik geen risico's heb genomen, integendeel. Ik heb gewoon altijd naar mijn intuïtie geluisterd. Ik heb mijn grenzen opgezocht en ben er overheen gegaan, ik ken mijn intuïtie en ik weet dat ik overal een oplossing voor bedenk, wat er ook gebeurt.

Anderhalf jaar geleden heb ik besloten dat ik komende juni met pensioen ga. Of in ieder geval minder ga werken. Ik word dan vijfenvijftig. Op mijn verjaardag geef ik een theatershow, als een soort legacy dat ik achterlaat. In de No Excuses Theatershow wil ik al mijn levenslessen en ondernemerslessen overdragen. Ik wil inspireren en motiveren, maar ook vertellen over balans vinden, ruimte maken voor wat je werkelijk belangrijk vindt en meer zijn in plaats van doen. Ik hoop dat mensen zullen denken: hey, zo kan het leven dus ook.'

De voorstelling No Excuses is op 28 juni te zien in Theater Amsterdam.