'Pragmatisch en empathisch,' noemde de arts het gebruiken van zijn eigen zaad

Eens in de zoveel tijd verschijnt er weer een bericht over een gynaecoloog die zijn eigen zaad ongevraagd en zonder dat zijn patiëntes het wisten heeft gebruikt om hen te bevruchten. Deze week: een gepensioneerde gynaecoloog van Rijnstate, die dat in de jaren zeventig en tachtig zeker zestien keer deed. Hoe vaak het was weet hij niet zeker 'want hij heeft het niet opgeschreven'.

Zijn verklaring: de donor kwam niet opdagen, de vrouw ovuleerde op dat moment en dus hij loste het zelf op. Pragmatisch en empathisch, vond hij dit van zichzelf. Ik heb die zin een paar keer gelezen. Pragmatisch en empathisch. De arts die besloot dat zijn eigen genetisch materiaal wel even zou dienen als vervanging, zonder dat de vrouw die met haar kinderwens naar hem toe kwam daar iets van wist. Destijds kon sperma nog anoniem gedoneerd worden, dus hij dacht dat het nooit uit zou komen. Een misdrijf zonder slachtoffers. Het kwam niet in hem op om het aan de patiënte voor te leggen, of om samen naar een andere oplossing te zoeken. Dat heet in normale mensentaal niet pragmatisch. Dat heet bedrog. En nu blijkt hij ook nog drager te zijn van een erfelijke ziekte die hij mogelijk heeft doorgegeven aan die zestien kinderen.

Hoe moet dit voor die wensouders zijn? Voor die vrouwen, die een kinderwens hadden, die hun lichaam toevertrouwden aan een professional, die dachten dat ze zelf een keuze maakten. En voor hun kinderen, nu volwassen, die erachter komen wie hun biologische vader is? En dat ze mogelijk een erfelijke aandoening hebben meegekregen als bonus. Dat is het verhaal dat ondergesneeuwd raakt in alle verontwaardiging over de arts.

Lees ook: Alsof onaardig zijn een hormonale aandoening is

Je zou hopen dat dit alleen maar in een ver verleden gebeurde. Maar nog steeds zijn er mannen die zichzelf een soort god van de voortplanting wanen. Zo is er Jonathan, een Nederlandse spermadonor die wereldwijd minstens 550 kinderen verwekte, consequent loog over het aantal kinderen aan de wensouders, al sinds 2017 op een zwarte lijst stond in Nederland en gewoon doorging. De rechter verbood hem in 2023 verder te doneren, op straffe van een dwangsom van 100.000 euro per donatie. Hij noemde de situatie van zijn kinderen, die honderden halfbroers en -zussen hebben, een 'nieuw concept'. Alsof hij een lifestyleguru is die een revolutionair gezinsmodel heeft uitgevonden, en niet gewoon iemand die stelselmatig loog zonder na te denken over de consequenties voor de wensouders en de kinderen.

Een kinderwens maakt je kwetsbaar op een manier die weinig andere dingen doen. Je legt je lichaam, je hoop en je vertrouwen in handen van een ander. Dat iemand van die kwetsbaarheid misbruik maakt, of het nu een arts is die zichzelf pragmatisch noemt of een donor die zijn DNA zoveel mogelijk over de wereld wil verspreiden, is niet een kwestie van tijdgeest. Dat is gewoon misbruik.