Ik denk dat ik wel in monogamie geloof, maar ik hou niet van mensen die monogaam zijn

Hoog tijd dat we non-monogame relaties uit het verdomhoekje halen, vindt journalist Kim Palmaccio. Een slippertje maakt je volgens onderzoek namelijk hartstikke gelukkig. Hoe zit dat?

Vroeger was geluk nog heel gewoon. Je werd verliefd, trouwde (toen je zo'n beetje puber was), kreeg kinderen, kleinkinderen, vierde jullie bronzen/zilveren/gouden huwelijk en dat was dat. Happily ever after, zoals we dat in sprookjes noemen. Tegenwoordig zit het een beetje anders. De liefde is, in een door zelfverbetering en geluk geobsedeerde wereld, flink veranderd. We daten, proberen een beetje van dit, een beetje van dat en hanteren allerlei relatievormen: van scharrelen en kwarrelen tot polyamoreuze en open relaties – een vaste relatie waarbij partners elkaar toestaan ook intiem te zijn met anderen. Om onze identiteit te ontdekken en onze speels- en nieuwsgierigheid te voeden, zoeken we de lust steeds vaker bij een ander. We begaan vaker een slippertje en open relaties zijn erg in trek. Zelf heb ik een tijdje een relatie gehad waarin we het met monogamie niet zo heel nauw namen (denk niet dat mijn ex dit blad leest en anders: ook hallo! Ik bespreek hier ons liefdesleven). Die ontdekkingstocht binnen de relatie maakte ons gelukkig. Niet dat we het bed deelden met Jan en alleman, maar we bespraken verleidingen, flirtten, een zoentje hier en daar, en meer. Anno nu is het huwelijk allang niet meer voor het leven: volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek eindigt een derde van de huwelijken in een scheiding – gemiddeld na vijftien jaar. Ook tijdens het huwelijk, of andere vaste relaties, is monogamie niet vanzelfsprekend. Dertig procent is ooit vreemdgegaan en in vijftig procent van de relaties komt overspel voor (van spannende appjes en flirten tot seks).

Trieste bedoening? Welnee, zegt onderzoek waaruit blijkt dat non-monogame relaties positieve kanten met zich meebrengen. 'Van open relaties en vreemdgaan word je zelfs gelukkig,' stelt psycholoog Josje Smeets, expert en auteur op het gebied van geluk. Ze neemt de Scandinavische landen als voorbeeld: 'Al sinds jaar en dag staan zij hoog in de ranking van het World Happiness Report dat elk jaar uitkomt.’ Finland (1), Denemarken (2), IJsland (4) en Noorwegen (5) staan in de top vijf. En laten dit nou nét de landen zijn waar het meest wordt vreemdgegaan. Denemarken gaat aan kop met 46 procent van de mensen die in de enquête aangeeft weleens een buitenechtelijke romance te hebben gehad, gevolgd door Noorwegen, IJsland en Finland. Smeets, die zichzelf ook wel gelukspsycholoog noemt: 'Het hoge geluk in deze landen hangt samen met de hoge mate van vrijheid die zij ervaren. Voornamelijk in de liefde.' Ik vraag me af: moeten we onze kijk op monogamie niet een beetje bijschaven?

Lees ook: De comeback van de open relatie: 'Ik werd gebeft door de bouwvakker, m'n partner zat verderop te gamen'

Ingekakte seks
Mensen met een open relatie of affaire hebben meer zelfvertrouwen, aldus psycholoog David Buss in de Britse Sunday Times. Ze voelen zich geliefder, sexyer en hebben over het algemeen een beter humeur. Onderzoek van de University of Oklahoma voegt daaraan toe dat deze mensen minder druk voelen om een 'perfecte' partner te vinden. Ze stellen minder eisen aan hun langdurige partner, waardoor ze gelukkiger zijn, minder snel ruzie hebben en minder snel geneigd zijn de relatie te beëindigen. De beroemde relatietherapeut Esther Perel heeft ook zo haar ideeën over vreemdgaan – stiekem of niet. In haar Ted Talk over dit onderwerp zegt ze: 'Overal ter wereld hoor ik hetzelfde van mensen die een – geheime – verhouding hebben: ze hebben het gevoel dat ze leven. In tegenstelling tot wat je misschien denkt, gaan verhoudingen niet zozeer over seks, ze gaan veel meer over verlangen: verlangen naar aandacht, of het verlangen om je bijzonder of belangrijk te voelen. Mensen hunkeren naar iets nieuws, naar vrijheid, autonomie, seksualiteit, levenslust en hopen verloren delen van zichzelf terug te vinden.'

Een goede, langdurige relatie voldoet aan drie eisen: toewijding, emotionele intimiteit en passie (seks). Volgens Robert Sternberg, een bekende psycholoog in de seksuologie, moeten die pijlers in evenwicht zijn om je gelukkig te voelen. Vaak stijgt die emotionele intimiteit wel, maar kakt de seks na een tijdje in. Buitenechtelijke seks gebeurt daarom steeds vaker en wordt door datingsites als Second Love genormaliseerd. Sternberg: 'Als we vreemdgaan, in welke vorm dan ook, doen we dat met een dieperliggende reden. Het is onlosmakelijk verbonden met zelfontplooiing. We zijn op zoek naar iets in onszelf.' Dat klinkt misschien nogal zweverig, maar Perel beaamt dit. Ze vertelt in haar talk dat ze een cliënt heeft, Priya, die al jaren heel gelukkig getrouwd is en haar man nooit pijn zou willen doen. Ze heeft haar hele leven lang gedaan wat van haar verwacht werd: een braaf meisje, een goede moeder en een voorbeeldige echtgenoot zijn. Op jonge leeftijd verzorgde ze zelfs haar ouders. Sinds kort heeft Priya een affaire met een ruige vrachtwagenchauffeur, die met zijn dito leven en stoere tatoeages precies het tegenovergestelde is van haar. Perel: 'Priya’s verhaal illustreert voor mij dat als we aandacht zoeken van een ander, we ons daarmee niet altijd afkeren van onze partner, maar meer van de persoon die we zelf zijn geworden. Dat we niet zozeer op zoek zijn naar een andere persoon, maar meer naar een andere zelf.'

Ontwikkel jezelf
Nu persoonlijke ontwikkeling hotter dan hot is, snap ik wel dat het aantal open relaties stijgt. Iedereen gaat voor een betere (al dan niet beste) versie van zichzelf. 'Die populariteit van zelfontwikkeling heeft onder andere te maken met de prestatiemaatschappij waarin we leven en een toenemende individualisering binnen de samenleving,' zegt Smeets. 'Veel mensen hebben hoge ambities, zowel op professioneel als persoonlijk gebied, en om aan die verwachtingen te voldoen willen ze zich zo goed mogelijk ontplooien. Een affaire of open relatie draagt – hoe je het ook wendt of keert – bij aan je persoonlijke groei, aan je vrijheid, seksualiteit en speelsheid. Uiteindelijk maakt het mensen blijer, gelukkiger, tevredener.' Dusssss. Misschien is buiten de pot piesen zo erg nog niet. Feit is ook: de meeste stellen blijven na een verhouding bij elkaar. Volgens Perel zijn sommige verhoudingen simpelweg de druppel voor relaties die al ten dode waren opgeschreven. Er volgt een relatiebreuk waar beiden uiteindelijk gelukkiger van worden. Maar de meeste verhoudingen zijn juist een impuls voor nieuwe kansen in de relatie. Het slippertje kan leiden tot nieuwe orde, diepte in gesprekken met open- en eerlijkheid die er vaak jarenlang niet was. Partners die seksueel onverschillig waren, ervaren ineens een gulzige lust en passionele seks.

Lees ook: Ik denk dat ik wel in monogamie geloof, maar ik hou niet van mensen die monogaam zijn

Ik spreek Esther (32), die een open relatie heeft met Nick (34). Dat beïnvloedt hun relatie op een positieve manier, zegt ze. 'Hij heeft een lager libido dan ik. We hebben hier openlijk gesprekken over gevoerd. Waren niet bang elkaar te kwetsen omdat we dingen deelden uit liefde, voor elkaar. We hebben echt de intentie om samen oud te worden, 'minstens tot we honderd zijn' grappen we altijd. Doordat ik ook seks mag hebben met anderen – alles altijd in overleg met Nick – houden we onze relatie vol. Het brengt ons zelfs dichter bij elkaar. Ik kan me volledig ontwikkelen in mijn seksualiteit, voel me niet geremd door onze relatie. Uiteindelijk maakt dat Nick ook gelukkiger, omdat ik daardoor een leukere partner kan zijn voor hem. Door onze verlangens en fantasieën te bespreken, willen we elkaar alleen nog maar meer. De keren dát we seks hebben, is het misschien wel daardoor extra geil.'

Nu wil ik mensen heus geen affaire of open relatie aanpraten. Nee hoor, natuurlijk klinkt een happily ever after-verhaal mij ook sehr amusant in de oren. Daarom vraag ik Smeets om tips. Ze zegt: 'Vooral mensen die ondernemend zijn, gaan vaker vreemd en hebben meer behoefte aan intimiteit met anderen. Opvallend genoeg hebben mensen die ik coach met hoge leidinggevende posities veelvuldig affaires. Ze zijn vaker geneigd de randjes op te zoeken. Maar uiteindelijk zijn de mensen die lang samen zijn, of misschien zelfs een bronzen/ zilveren/gouden huwelijk hebben, op de lange termijn het gelukkigst. Tenslotte hebben we allemaal dezelfde basisbehoeften: veiligheid en zekerheid. Deep down willen we ons tegenwoordig ook gewoon nog vaak voortplanten. Een steady relatie kan dan best handig zijn. De tip die ik kan geven: zoek op een andere manier spanning en prikkels, begin een eigen bedrijf of neem grotere risico's in je leven. Het is bewezen dat dat de behoefte naar spanning met anderen vermindert. Doe aan persoonlijke ontwikkeling, ook binnen je relatie. Het werkt het beste als alles besproken kan worden. Door helder te communiceren wat je wensen zijn, maak je de weg vrij voor een diepere verbintenis.'

Maar goed, een klein wippie hoeft dus niet per se de doodsteek voor je relatie te betekenen. Integendeel. Het houdt de boel lekker scherp, zullen we maar zeggen. Dan was geluk vroeger misschien nog wel zo gewoon, maar gewoon is ook maar zo... gewoon. En dat is allesbehalve de beste versie van jezelf, natuurlijk.

Dit verhaal stond in &C's aprilnummer van 2021.

Scoor hier de nieuwste &C