Vertel je verhalen écht nooit door en nog 10 dingen die je altijd al aan een psycholoog wilde vragen

Normaal gesproken stelt de psycholoog de vragen, en geef jij de antwoorden. Het gaat altijd over je eigen leven - daarvoor ben je er immers. Maar dat betekent niet dat jij geen vragen hebt over het werk en leven van een psycholoog. Hoog tijd om ook dáár eens antwoorden op te krijgen.

Er zijn best een boel vragen die we altijd al aan een psycholoog wilden stellen, maar die je tijdens een therapiesessie - op de bank met een doos tissues naast je - niet gauw opgooit.

Lees ook: Asking for a friend: waarom fantaseren (hetero)vrouwen zo graag over seks met een andere vrouw?

Daarom spraken we met psycholoog Bram Peters, (mede-)oprichter en directeur van psychologie-, seksuologie- en genderzorgpraktijk BuroJij. We mochten hem álles vragen, en dit zijn zijn antwoorden.

1. Kun je nog met vrienden praten zonder álles wat ze zeggen te analyseren?
'Ja en nee. Als vrienden ergens tegenaan lopen, kan ik inderdaad een beroep doen op mijn kennis. Ik zie het als een handige tool, die ik net zo vaak uitzet. Ik ben natuurlijk niet 24/7 behandelaar. Soms wil ik gewoon op een terras zitten en lachen om hoe een kapsel eruit ziet. Als iemand me op zo'n moment vraagt: 'Mijn kind gaat niet naar bed als ik het zeg, wat moet ik doen?' Dan denk ik: weet ik veel wat je moet doen. Terwijl, in de therapie zou ik die vraag terugleggen bij een cliënt. 'Wat heb je al geprobeerd?''

2. Vertel je thuis écht nooit over de verhalen van patiënten?
'Nou ja, mijn man en ik zijn allebei eigenaar van de praktijk, waardoor veel over werk praten onze valkuil is. Daarbij wil je soms thuis komen en zeggen: 'Ik had echt een shitdag. Een cliënt is zo boos op me geworden.' Dat deel ik wel. Ik vertel niet waarom een cliënt boos werd of welk persoonlijk verhaal erachter zat - we houden altijd rekening met AVG - maar wel wat het op dat moment met mij deed als behandelaar.'

3. Ben je weleens compleet van slag tijdens of na een sessie?
'Eigenlijk zelden. Ik werk niet in de acute psychiatrie, dus ik kom weinig crisis tegen. Als ik wel een heftige sessie heb gehad, kan ik dat altijd met collega's bespreken. Stel dat iemand tijdens zo'n sessie vanuit bijvoorbeeld woede of verdriet begint te schreeuwen - zo'n oerkreet - dan voel je wel dat je lichaam denkt: hier is gevaar. Gelukkig lukt het altijd om samen met een cliënt de rust weer te vinden.'

4. Ga je zelf naar een psycholoog?
'Ik niet, maar leertherapie is een onderdeel van de opleiding. Je krijgt dan psychologische ondersteuning: wie ben je, wat zijn moeilijkheden die je in het leven hebt doorstaan en wat zijn triggers die je uit het veld kunnen slaan? Je bent als therapeut nog steeds een mens met gevoelens. Die triggers kun je nooit 100 procent uitschakelen, maar je kunt je er wel bewust van zijn. Bovendien hebben we als collega's veel steun aan elkaar. Als iemand in een moeilijke situatie met een patiënt zit waar hij/zij/hen niet uit komt, zijn we er voor elkaar.'

Lees ook: Gebroken harten en knallende ruzies? Dit is waarom we smullen van andermans drama

5. Heb je voor of na een sessie weleens iemands Instagram opgezocht?
'Nee, dat hoort in de basis niet bij de screening en is absoluut not done. Ik vind het mooi dat een cliënt in de ruimte aan mij kan laten zien wie diegene is. Als cliënten bepaalde dingen niet zeggen of niet zien, is dat juist onderdeel van de behandeling. Maar ik zet het soms wel in. Ik heb veel met jongeren gewerkt, waarbij hun leven op social media enorm belangrijk kan zijn. Als ik het doe, doe ik het dus in de behandeling met de cliënt.'

6. Zeg je weleens iets expres om iemand te laten huilen?
'Haha. Natuurlijk geef je als behandelaar expres sturing aan een proces. Ik zeg niet om een cliënt te laten huilen: 'Goh, je opa is net dood. Denk eens heel hard aan je opa.' Een cliënt hoeft niet te huilen, maar als ik zie dat er verdriet zit, mag dat verdriet wel gevoeld worden. Met de vragen die ik stel kan ik richting dat gevoel sturen. Maar dat gebeurt met consent en altijd in een veilige setting.'

7. Heb je soms de neiging om te zeggen dat iemands partner een klootzak is?
'Dat is een zoektocht. Ik zou nooit zomaar een waardeoordeel geven. Misschien vind ik iets heel stom aan iemand, maar vindt een ander dat juist aantrekkelijk. Misschien houdt iemand ervan om onder de duim te zitten en een partner te hebben á la 'als ik thuis kom, wil ik dat er eten op tafel staat'. Terwijl ik zou denken: stik erin, ga zelf iets doen. Cliënten komen bij mij om hun hart te luchten. Onze visies hoeven niet altijd hetzelfde te zijn. Vindt diegene diens partner zelf een klootzak, neem 'm de volgende keer mee. Dan kijken we samen wat je nodig hebt.'

8. Heb je weleens gevoelens ontwikkeld voor een cliënt?
'Verliefdheid is mij nog nooit overkomen, en collega's ook niet, maar het kan natuurlijk gebeuren. Gevoelens zijn niet altijd te sturen. Daarbij is het begrip 'gevoelens' heel breed. Dat kan over verliefdheid gaan, maar ook over frustratie. Nogmaals: als psycholoog of seksuoloog ben je ook maar een mens. Het is de kunst om die gevoelens niet te erg te onderdrukken, maar het toch professioneel te houden.'

Lees ook: Pijnlijk maar waar: dit is waarom je altijd op hetzelfde type valt

9. Denk je weleens: jij bent écht gek
'Nee, eigenlijk niet. 'Gek' is voor iedereen anders. Iets wordt pas gek als je zelf heel erg vasthoudt aan een 'normaal'. Een bepaalde gekte vind ik juist heerlijk. Wij werken in de transgenderzorg. Daarin kleden mensen zich enorm divers, en kunnen ze daar super gelukkig mee zijn. Toen ik met mijn man en kinderen ging backpacken door Thailand, vonden mensen ons ook 'gek'. Zolang je niemand schaadt met wat je doet, prima.'

10. Wat doe je als iemand iets illegaals opbiecht?
'Als iemand een pak koekjes heeft gejat, ga ik niet de plaatselijke Jumbo bellen om te zeggen: 'Er is een pak Verkadekoekjes ter waarde van 10 euro ontvreemd door mijn cliënt, dit is de naam.' Dat bespreek ik gewoon met de cliënt zelf. Is het bijvoorbeeld iets wat structureel terugkomt in diens leven? Maar als ik een extreem voorbeeld neem, wat waarschijnlijk bijna niet gebeurt, waarbij een cliënt opbiecht dat diegene diens buurvrouw heeft omgebracht en dat ze in de voortuin ligt.. Tja, daar moet je iets mee. Ik vraag dan eerst: 'Waarom leg je dit bij mij neer en ga je niet naar het politiebureau om te zeggen wat je hebt gedaan?' Daarna zul je wel stappen moeten ondernemen.'

11. Wat doe je als je een cliënt tegenkomt op straat? 
'Daar kijkt iedere psycholoog anders tegenaan, maar meestal laat je de cliënt het contact initiëren. Het is een kwestie van aanvoelen. Voor een cliënt kan het heel awkward zijn om aan anderen te moeten uitleggen waar diegene mij van kent. En ook voor mij kan het awkward zijn. We werken veel in de gayseksuologie, wat een kleine doelgroep is. Laatst stond ik op festival Milkshake, op de rand van het podium met twee cocktails in mijn handen, toen er ineens een cliënt naast me stond. Contact is dan prima, maar je moet wel die psycholoog-cliënt relatie behouden.'

Tja, wat je zegt, een psycholoog is ook maar een mens.
'Precies. Dat vind ik juist het mooie. Dat cliënten weten: er zit een mens tegenover me, die in dezelfde wereld leeft en weet hoe die wereld werkt. Niet iemand die alleen maar vanuit een wetenschappelijk boek handelt. Dat maakt dit werk zo mooi.'