Tosca maakt straatkunst over seksuele intimidatie: 'Ineens kwam het terug: dit is mij óók overkomen'

Dat kunstenaar Tosca van der Weerden (zij/haar) een paar jaar geleden bij een actie tegen straatintimidatie belandde, is niet zo gek. Ze zet zich vaker in voor maatschappelijke thema's. Maar toen een andere vrijwilliger vertelde slachtoffer van aanranding te zijn, herinnerde ze zich ineens: ik ben hier niet alleen voor anderen, ik heb dit zelf óók meegemaakt. Met haar kunst hoopt ze nu het gesprek over seksuele intimidatie open te breken.

Tosca (28): 'Het kwam in één keer terug. We waren ons met alle vrijwilligers bij elkaar aan het voorbereiden om de straat op te gaan - we zouden in gesprek gaan met mannen over straatintimidatie - en namen nog even door waarom we hier stonden. Een meisje besloot te delen dat ze zelf seksuele intimidatie had meegemaakt. Ze was aangerand. Terwijl ze 's avonds alleen over straat liep, had een man haar gezoend en aan haar gezeten. Het enige wat ik dacht was: shit, ik ook. Ik weet niet waar de herinneringen vandaan kwamen, maar terwijl zij vertelde, zag ik ineens weer voor me wat ik in 2019 heb meegemaakt. Het blijft raar hoe mijn onderbewuste het jaren weg heeft kunnen stoppen, maar dat is blijkbaar wat trauma doet. Hardop zei ik: 'Ik heb dit ook meegemaakt, maar ik was het helemaal vergeten.''

Beduusd en alleen
'Ik stond op iemand te wachten, toen een man het café aan de overkant van de straat uit kwam lopen. Hij was ouder dan mijn vader. Hij liep recht op me af, greep me vast en zoende me op mijn mond. Ik bevroor. Daarna zat hij aan me. Toen hij weg was gelopen, rende ik het café in. 'Die man die hier net uitliep, die heeft me aangerand!' riep ik. Er zaten zeker tien mensen in het café, maar niemand reageerde. Niemand zei dat ik even moest gaan zitten, bood me een glas water aan of stelde voor om de politie te bellen. In plaats daarvan keken ze me met open mond aan. Ik stond daar maar, niet wetende wat ik moest doen. Ik voelde me zo alleen. Uiteindelijk ben ik het café weer uitgelopen, ben ik naar huis gefietst en heb ik een douche genomen. Het gekke is, ik weet precies wat je kunt doen in zo'n situatie - een melding maken, de politie bellen - maar dat heb ik allemaal niet gedaan. Ik was zo beduusd. Het enige wat ik wilde, was mijn favoriete film aanzetten en nooit meer aan deze avond denken.

Twee jaar lang is dat gelukt. Als ik het met vriendinnen over seksuele intimidatie had, kwam het niet eens in me op. Pas toen dat meisje vertelde over haar ervaring, die precies hetzelfde was, wist ik het weer. Aan de ene kant was het heel vreemd dat er andere mensen bij het moment van herinneren waren, aan de andere kant was het voor zowel het meisje als mij fijn om te horen dat het niet aan ons lag dat ons dit is overkomen. Dat het zomaar - en iedereen - kan gebeuren. Je weet dat het niet jouw schuld is, en toch ga je bedenken wat je zelf anders had kunnen doen om het te voorkomen. Al helemaal als mensen niet of nauwelijks reageren, zoals de mensen in het café. Daarom is het zo belangrijk om erover te praten. Zoveel mensen maken seksuele intimidatie mee, en dat is nooit je eigen schuld. Dat zou iedereen moeten weten.'

Lees ook: Joosje werd op haar billen geslagen tijdens het hardlopen: 'Het was doodeng'

Zwaarder dan verwacht
'Terwijl ik dat zeg, moet ik er ook bij zeggen: het lukte mij ook niet meteen om aan anderen te vertellen wat er gebeurd is. Jarenlang wist alleen mijn vriend dat ik aangerand ben. Verder niemand. Toen Stedelijk Museum Breda en Blind Walls Gallery, de organisatie die straatkunst in Breda faciliteert, me benaderden of ik een werk wilde maken over straatintimidatie, wisten mijn ouders het niet eens. Ze waren bezig met een tentoonstelling over de Boschstraat, een bekende straat in het centrum van Breda. Omdat daar veel straatintimidatie plaatsvindt, wilden ze dat dat ook onderdeel van de tentoonstelling zou zijn. Ik had me vaker ingezet of werk gemaakt over zulke thema's, en dus vroegen ze mij. Toevallig, eigenlijk. Al helemaal omdat de Boschstraat ook de plek is waar ik ben aangerand.

Omdat ik het onderwerp belangrijk vind, zei ik ja en begon ik met schetsen. Het was daarbij niet per se mijn intentie om mijn eigen ervaring naar voren te laten komen, maar zoals dat vaker gaat met kunst, komt de persoonlijke connectie die je met een thema hebt automatisch naar boven. Je haalt toch inspiratie uit je eigen ervaringen en associaties. Het maakproces was een stuk emotioneler dan verwacht. Schilderen is voor mij heel meditatief. Ik heb niet eens muziek op, maar zit dagenlang in stilte in mijn hoofd. In dit geval zorgde dat ervoor dat er allerlei emoties voorbijkwamen. Ik werd ineens heel boos of barstte juist in tranen uit. Gelukkig kreeg ik steun van mijn vriend, die er niet alleen voor me was, maar ook meeschilderde. Een muurschildering is fysiek al best intens om te maken, maar de gekke mix aan emoties maakte dat ik na elke dag fysiek én mentaal kapot was. Ondertussen moest ik mijn ouders vertellen wat er gebeurd was, want ik wilde natuurlijk niet dat ze dat pas in het museum zouden ontdekken. Ze reageerden heel steunend, maar het blijft heftig om je ouders zoiets te moeten vertellen. Na afloop heb ik mijn verhaal ingesproken, zodat bezoekers het kunnen luisteren als ze voor mijn werk staan. Ook dat was zwaarder dan verwacht. Ik had het inmiddels al een paar keer verteld, maar toen ik de studio uitliep, werd ik overvallen door tranen. Achteraf vind ik dat al die emotie het werk extra kracht bijzet. Ik hoop dat mensen dat voelen als ze naar het werk kijken.

In de muurschildering zie je vijf personen, van jong naar oud en van ouderwets tot moderner gekleed, om te laten zien dat intimidatie iets van alle tijden is en dat het iedereen kan overkomen. Tegelijkertijd rennen ze met z'n allen de toekomst in, waar het hopelijk beter wordt. De achtergrond is donker om een dreigend gevoel over te brengen en in de karakters zelf zit rood en het geel van verkeershesjes, wat weer iets alarmerends heeft. Dat het een muurschildering is, past perfect. Omdat het gaat om iets dat op straat plaatsvindt, maar ook omdat de karakters daardoor groter dan levensgroot zijn en het probleem van straatintimidatie ook het individu overstijgt.'

Lees ook: 'We hebben geen fatbikeprobleem, we hebben een mannenprobleem'

Minder alleen
'Ik hoop dat mijn werk aanzet tot gesprekken. En dan niet alleen tussen jonge vrouwen, maar ook tussen vaders en dochters, moeders en zoons, oudere mensen of juist middelbare scholieren. We moeten weten dat dit gebeurt en op welke schaal, zodat de politie ermee aan de slag kan. Maar misschien nog wel belangrijker: we moeten weten wat slachtoffers nodig hebben en hoe we dat elkaar kunnen bieden. Als je iets ziet gebeuren, wat doe je dan? Of als iemand het je vertelt, hoe reageer je daar dan op? Hoe kan je iemand ondersteunen? Ik ben niet meer dezelfde sinds het gebeurd is. Ik ben mijn onschuld verloren en een stuk voorzichtiger en wantrouwiger geworden. Dat vind ik ontzettend jammer. Maar ik hoop dat ik zo aan een groter doel kan bijdragen. En dat de mensen die seksuele intimidatie moeten meemaken, zich minder alleen dan ik hoeven te voelen.'

De tentoonstelling STRAAT KUNST MUSEUM, waarin naast Tosca nog twaalf straatkunstenaars hun werk laten zien, is tot 22 september 2025 te zien in Stedelijk Museum Breda.

Heb je zelf seksuele intimidatie meegemaakt? En wil je een melding maken? We schreven toevallig ook dit artikel over wat je in zo'n situatie kunt doen.