Lideweij verbrak de relatie met haar zieke partner: 'Ik herkende hem niet meer'

Een punt achter je relatie zetten: dat doe je niet zomaar. En al helemaal niet als je partner mentaal of fysiek ziek is. Iets met in voor- en tegenspoed, toch? Dat is makkelijker gezegd dan gedaan als het je overkomt.

'Wat bezielt je?', 'Hoe haal je het in je hoofd?' en 'Wat ben jij egoïstisch': een paar voorbeelden van de opmerkingen die auteur Lideweij Bosman (43) naar haar hoofd geslingerd kreeg nadat ze haar relatie verbrak. Haar ex-partner leed aan een agressieve vorm van lymfeklierkanker. Ze waren dertien jaar samen, waarvan de laatste zes in het teken van zijn ziekte stonden. Vlak voor hij overleed, ging ze bij hem weg. En dat heeft ze geweten. De boeken die ze over haar keuze schreef, werden breed uitgemeten in de media. En daar horen blijkbaar haatreacties bij. Vooral onbekenden op Twitter vielen haar lastig. 'Ik wist dat ik commentaar zou krijgen op mijn keuze,' zegt Bosman. 'Maar dat ik met zoveel online haat te maken zou krijgen, had ik niet verwacht. Mijn tijdlijn stond vol met ronduit vreselijke opmerkingen.'

Iedereen die een mening had over het hele gebeuren, voelde zich geroepen om die ook online luid en duidelijk te verkondigen. Zelfs al hadden ze nog nooit in hetzelfde of een vergelijkbaar schuitje gezeten. 'Ik deed alsof het me niet raakte, maar diep van binnen zat het me toch dwars,' vertelt Bosman.

Een taboe van formaat
Verlaat je je zieke partner, dan kun je rekenen op bakken kritiek: 76 procent zou iemand die zijn/haar zieke partner verlaat veroordelen, blijkt uit onderzoek van Plus Magazine en het Helen Dowling Instituut onder mensen met en zonder zieke wederhelft. Die kritiek merkte ook de Duitse miljardair Wolfgang Porsche, inderdaad, de zoon van. Afgelopen maart verliet hij zijn demente vrouw Claudia, met een lading verontwaardigde reacties als gevolg. Ook schrijver Kluun – je weet wel, die van Komt een vrouw bij de dokter – haalde de woede van heel Nederland op z'n hals toen hij emotioneel uitcheckte, zijn zieke vrouw bedonderde en haar aan haar lot overliet.

Het moge duidelijk zijn: het volk is nogal stellig als het op zieke partners verlaten aankomt. Een kwart van de ondervraagden zou zelfs het contact verbreken met iemand die een zieke partner verlaat. Dat het makkelijk is om te oordelen over andermans situatie, blijkt gelukkig ook uit het onderzoek: een stel deelnemers dat in hun eigen omgeving een soortgelijk verhaal meemaakte, had juist wél begrip voor de partner die de stekker eruit trok.

Het nieuwe normaal
Dat een oordeel zo geveld is, merkte ook Bosman. ‘Het beëindigen van mijn relatie was geen impulsieve beslissing. Het was een langdurig proces waarin ik worstelde met schuldgevoel, verdriet en rouw. We hebben allebei ons best gedaan de relatie te redden, maar het was tevergeefs. Dan moet je redden wat er nog te redden valt, en dat was ikzelf.’

Wie vaak ziet waar stellen tegenaan lopen als een van hen plotseling ziek wordt, is systeem- en relatie- therapeut Joyce Vermeer. Zij is verbonden aan het Helen Dowling Instituut en begeleidt kankerpatiënten en hun naasten. ‘Ziekte verandert de dynamiek binnen een relatie: de een wordt vaak hulpbehoevender, de ander krijgt meer verantwoordelijkheden,’ legt ze uit. ‘De rolverdeling verandert en dat kan lastig zijn voor koppels.’ En dat kan weer leiden tot frustratie. ‘Je moet alles opnieuw uitvinden, en dat is niet altijd even makkelijk.’ Volgens Vermeer komt de gezonde partner vaak niet meer toe aan zichzelf. ‘En de zieke partner kan zich hulpeloos en machteloos voelen door de behandelingen die hij of zij moet ondergaan. Dat kan conflicten of verwijdering creëren.’

Dat herkent Bosman: ‘In de zes jaar die ik voor mijn vriend zorgde, voelde ik me vaak eenzaam en geïsoleerd. Terwijl ik alles gaf wat ik had aan tijd, liefde en toewijding, raakte ik mezelf volledig kwijt. Mijn familie en vrienden zeiden steeds dat ik ook aan mezelf moest denken, maar dat was makkelijker gezegd dan gedaan. Mijn eigen leven stond on hold.'

Onherkenbaar
Lynn Poelstra* (36) herkent zichzelf in het verhaal van Bosman. Een klein verschil: haar partner was niet terminaal, maar mentaal ziek. Na elf jaar maakte ze het uit met haar vriend. Hij was politieagent en had door zijn werk posttraumatische stressstoornis (PTSS) ontwikkeld. Eigenlijk zat de breuk er al een tijd aan te komen. Mijn ex had een zwaar en gevaarlijk beroep en dat eiste zijn tol, ook bij mij. Ik zorgde jarenlang voor iedereen: voor mijn vriend, ons dochtertje en natuurlijk voor mezelf. Ik herkende mijn partner niet meer. Hij was vaak moe, chagrijniger en onvoorspelbaarder. Ik liep voortdurend op eieren, omdat ik hem elk moment kon triggeren. Na een paar jaar ging het echt niet meer, ik was doodop.’

De PTSS was niet zozeer het probleem, maar zijn veranderende karakter, daar had Spoelstra moeite mee. En dat is vaker het kantelpunt in een relatie, laat ook dat eerdergenoemde onderzoek zien. Daaruit blijkt dat 95 procent van de ondervraagden bij hun zieke partner zou blijven als diens karakter niet verandert. Al dat wel het geval is, zijn ze sneller geneigd hun partner te verlaten.

Zowel mentale als fysieke gezondheidsproblemen kunnen iemands karakter flink omgooien. Mentale ziektes of aandoeningen, zoals depressie of PTSS, kunnen iemands gedachten, humeur, gedrag en functioneren beïnvloeden, wat weer het karakter aantast. Bij fysieke ziektes kunnen medische toestanden of letsel ervoor zorgen dat de hersenen anders werken, wat iemands gedrag, gedachten en gevoelens beïnvloedt. Bovendien kan een langdurige behandeling iemand down of zelfs depressief maken.

'Toen we de diagnose kregen, konden we beginnen met een behandeling,' gaat Spoelstra verder. 'Die hielp wel wat, maar hij werd nooit meer helemaal de oude. De PTSS bleef altijd op de achtergrond sluimeren.' Drie jaar na de diagnose zette ze een punt achter de relatie. 'Dat vond ik moeilijk te accepteren. Ik hoopte dat we door de behandeling als gezin verder konden gaan en dat het beter zou worden, maar dat gebeurde niet,’ geeft ze toe. ‘Ik voelde me heel lang schuldig, het is natuurlijk een verschrikkelijke beslissing. Iemand achterlaten, want zo voelt het, is altijd lastig, maar ik had andere zaken aan mijn hoofd. Hoe moet het met ons dochtertje? En ons koophuis?’

Niet zonder gevolgen
Die tegenstrijdige emoties herkent therapeut Vermeer: ‘Het verbreken van een relatie heeft zowel praktisch als emotioneel grote impact. Gevoelens als schuld, spijt en schaamte spelen een rol, maar partners van zieke mensen kampen vooral ook met onzekerheid en angst.’ Een relatie verbreken is nooit zonder gevolgen. ‘De omgeving heeft vaak snel een oordeel klaar, maar lijkt soms te vergeten hoeveel invloed ziekte op een relatie kan hebben.’

Precies daarom kroop Bosman in de pen: ‘Ik voelde de behoefte om over mijn besluit te schrijven, juist omdat dat zo controversieel leek voor de buitenwereld. En dat terwijl veel mensen worstelen met soortgelijke lastige keuzes. Het is volkomen begrijpe- lijk dat je op een punt komt waarop je voor jezelf of je kind moet kiezen en goed aan jezelf moet denken voordat je voor anderen kunt zorgen.’

Gelukkig is ziekte in lang niet alle gevallen een dealbreaker. In 2015 volgden Amerikaanse onderzoekers 2.701 heterohuwelijken op de voet en concludeerden dat ‘slechts’ zes procent eindigde in een echtschei- ding in geval van (mentale) ziekte. Wel merkten de onderzoekers op dat vrouwen minder snel geneigd zijn hun partner te verlaten. Integendeel zelfs, het zijn juist de vrouwen die een hoger risico lopen om verlaten te worden als ze ernstig ziek worden. Lekker dan.

Vaak proberen stellen hun relatie nog te redden voordat die definitief uitgaat. Zo zoeken ze naar een oplossing op maat om het tij te keren. ‘Ziekte dwingt mensen om op creatieve wijze met de situatie om te gaan,’ ziet Vermeer. ‘Soms wordt er bijvoorbeeld een garage omgebouwd tot een plek waar verzorging op afstand wordt gegeven. Zo krijgen beide partners de ruimte die ze nodig hebben en kunnen ze toch samen zijn. Familieleden worden ook vaak ingeschakeld om de verzorgende partner te helpen en te ontlasten.’

Koppels die hun garage niet direct een make-over kunnen of willen geven, kunnen altijd nog een relatie- therapeut inschakelen. ‘Voordat een relatie op de klippen loopt, doen veel koppels al een beroep op een relatietherapeut,’ gaat Vermeer verder. ‘Dat is ook de reden dat ik bijna nooit stellen daadwerkelijk uit elkaar zie gaan in geval van ziekte. Therapie kan heel wat leed en schade voorkomen.’ Pas als alle andere oplossingen niet werken, wordt het idee om uit elkaar te gaan steeds aantrekkelijker.

Dit artikel stond in &C's julinummer van 2023.