Iris Workum heeft na jarenlang depressie en GGZ-wachtrijen haar eigen stichting opgezet: 'Bij ons staat menselijkheid centraal'

Zeven jaar lang liep ze met mentale klachten rond. Toen ze in 2014 eindelijk om hulp vroeg, waren er lange wachttijden en werd ze 'van het kastje naar de muur gestuurd'. De bezuinigingen op de zorg hebben het de afgelopen jaren niet makkelijker gemaakt voor jongeren zoals haar. Dat moet anders, vond Iris Workum. Drie jaar geleden startte ze met haar eigen online community én offline methodiek: Transformers Community.

TW: in dit verhaal komen suïcidale gedachten voor.

Iris (31): 'Op mijn veertiende kreeg ik voor het eerst het gevoel dat er iets mis was met me. Ik voelde me eenzaam, ongelukkig en leeg, maar ik kon die gevoelens niet plaatsen. Ik had veel vrienden, het ging goed op school en ik had een fijne thuissituatie. Er is dus iets mis met mij, dacht ik. Dat werd mijn overtuiging. Ik wilde niet dat de buitenwereld daar achterkwam, dus ik zorgde ervoor dat alles perfect leek. Ik geloofde dat ik me dan beter zou voelen. Ik ging nog harder studeren, volgde twee studies tegelijkertijd, liep drie dagen stage en ging iedere dag van de week naar de sportschool. Ik was bij alle feestjes, had een bijbaan en sliep maar vier uur per nacht om alles gedaan te krijgen. Mensen dachten dat ik ambitieus was, maar intussen voelde ik me kapot en niet goed genoeg - en werd ik van binnen alsmaar leger.

Op een dag stond ik in de sportschool en ineens voelde ik: ik kan dit niet meer. Ik kreeg een paniekaanval en begon te hyperventileren. Ik wilde vluchten, me weer op iets storten om er niet aan te hoeven denken, maar dat kon niet meer. Het was alsof er een dam was opengebroken. Ik kon het niet meer aan om mensen ervan te overtuigen dat alles goed met me ging. Ineens voelde ik alle emoties die ik jarenlang had weggedrukt. Ik was tweeëntwintig en kwam in een zware depressie terecht.'

Angsten en lange wachttijden
'Mijn grootste angst was dat iedereen bij me weg zou gaan als ik zou laten zien wie ik echt ben. Ik zou alleen achterblijven. Dat was mijn waarheid en ik heb mijn leven jarenlang om die angst heen gebouwd. Nu moest ik onder ogen zien wat ik al die jaren had weggestopt. Ik moest het delen. Voorzichtig vertelde ik vrienden hoe ik me voelde. Tot mijn verbazing ervaarde ik dat mensen juist dichter bij me kwamen wanneer ik mezelf openstelde. Als je je afschermt met een muur van angsten en onzekerheden, wat ik al die tijd had gedaan, kunnen mensen niet dichterbij komen. Voor het eerst in mijn leven zag ik dat de angst waar ik al die jaren zo hard tegen vocht helemaal niet klopte.

Mijn vrienden hadden al snel door dat ik meer nodig had dan een luisterend oor. Ik was al zo lang suïcidaal dat het voor mij gewoon was geworden. Zij lieten me inzien dat het niet normaal was. Ik had professionele hulp nodig. Dit was tien jaar geleden, maar toen waren er ook al lange wachtrijen bij de GGZ. Eerst kwam ik bij een basispsycholoog terecht. Zij zei na drie sessies al dat ik specialistische zorg nodig had. Het heeft uiteindelijk tien maanden geduurd voordat ik de juiste hulp kreeg. Als ik ergens terecht kon, was er weer een reden waarom ik toch niet geholpen kon worden. Ik heb gehoord dat ik 'te suïcidaal' was, maar ook dat ik juist te weinig problematiek had. Zo werd ik steeds van het kastje naar de muur gestuurd.'

Naast elkaar staan
'Het ging al heel slecht met me toen ik eindelijk hulp ging zoeken, maar daarna duurde het nog tien maanden. Ik kreeg telkens weer hoop, omdat ik dacht dat ik ergens terecht kon en dan viel dat weer weg. Dat proces was voor mij, maar ook voor de mensen om mij heen, heel erg zwaar. De huisarts liet me iedere week langskomen, puur en alleen zodat ik hem kon verzekeren dat ik nog leefde. Op een gegeven moment dacht ik: het hoeft voor mij niet meer. Ik geef mezelf nog een week. Precies op dat moment kwam de juiste hulp vanuit een GGZ-instelling. Ik kreeg een intake en kon meteen terecht. Dat is mijn redding geweest. Ik kan ook met zekerheid zeggen dat ik er zonder de steun van mijn familie en vrienden niet meer was geweest. En door de huisarts. Zonder dit vangnet had ik het niet gered.'

Lees ook: Merel zette Club Rauw op voor jonge mensen die rouwen: 'Veel van ons zijn op zoek naar verbinding'

Ik heb een halfjaar hulp gekregen, waarvan drie maanden intensieve therapie. Ik was verbaasd hoe snel ik me weer beter voelde. Toen ik na vier maanden therapie op een feestje was, moest ik lachen om een grap. Ik lachte wel vaker, maar dat was het moment dat ik voor het eerst in jaren blijdschap voelde. Er zaten maar vier maanden tussen 'nog een week en dat stap ik uit het leven' en geluk ervaren. Dat is hoe belangrijk het krijgen van de juiste hulp is.'

Hef in eigen handen
'De jaren daarna ging het goed met me, maar er bleef altijd iets knagen. Er zijn zoveel mensen die zich niet goed genoeg voelen. Ik wilde op grote schaal iets voor hen doen. Ik ging nadenken. Waarom is ons zorgsysteem rondom mentale gezondheid zo georganiseerd als dat het nu is? Waarom vinden we het normaal dat het eerst uit de hand moet lopen, voordat je recht hebt op hulp? Maar ook: wat is preventie en wat maakt het effectief?

Onze psychologische basisbehoeften zijn de behoefte voor autonomie – zelfvertrouwen hebben en daarvoor durven te staan –, verbinding en zingeving – iets terug doen voor anderen. Ik denk dat we een samenleving hebben gemaakt die afbreuk doet aan deze basisbehoeften. We hebben heel veel mentale ziektes gecreëerd en bieden pas te laat hulp. We zijn bang voor emoties en zijn heel rationeel ingesteld. Hoeveel mensen krijgen wel niet te horen dat ze te emotioneel zijn? Ik ging met jongeren met een soortgelijk verhaal als ik om de tafel en we kwamen tot de conclusie dat de schaamte rondom dit onderwerp als eerst doorbroken moest worden. Zolang je denkt dat er iets mis is met je, vraag je niet om hulp. Zo ontstond het idee voor Stichting Transformers Community: een online community en offline methodiek, waarmee we onze samenleving willen transformeren naar een die wél voorziet in onze psychologische basisbehoeften. 

Gedachtegoed verspreiden
'Onze focus ligt op het vergroten van de emotionele intelligentie, wat alle skills bevat om met het leven om te gaan. Hoe verbind ik met mezelf en mijn talenten, maar ook met mijn moeilijke emoties? Hoe verbind ik met anderen en stel ik grenzen? We geven mensen de kennis en vaardigheden om daar zelf iets mee voort te zetten in hun eigen community. Iets wat bij hen, de context en de lokale cultuur past. We hebben geen professionals in dienst die workshops geven. We trainen de jongeren, zodat zij weer andere groepen jongeren kunnen begeleiden met onze ondersteuning.

Lees ook: Amjad Almatni probeerde te genezen van homoseksualiteit: 'Ik mocht niet meer naar school en kreeg medicijnen'

De jongeren zijn tussen de 16 en 27 jaar en komen bij ons terecht via de online community, partners of een doorverwijzing van de huisarts of psycholoog. Ook zijn we steeds meer trainingen aan het geven aan professionals binnen onderwijs en sport, zodat zij ook lokale gemeenschappen kunnen oprichten. Op die manier willen we ons gedachtegoed steeds meer lokaal laten landen. Een tijdje terug trainden we een groep derdejaars social work studenten op het Summa College in Eindhoven. Vervolgens hebben zij eerstejaarsstudenten workshops gegeven over mentale gezondheid en emotionele intelligentie. Beiden studentengroepen waren zo enthousiast over onze methodiek, dat ze op eigen initiatief een jongerencafé zijn gestart. Iedere week kunnen jongeren hier terecht als ze willen leren over zichzelf, het leven of iets willen delen.'

Samen verandering brengen
'Op deze manier kunnen we samen de collectieve verantwoordelijkheid dragen voor het ons mentale welzijn. Het is niet ons doel om de GGZ overbodig te maken. Mensen die specialistische zorg nodig hebben, moeten daar direct terecht kunnen. Dat systeem moet worden hersteld. Maar wij geloven dat heel veel mensen die er terechtkomen, daar eigenlijk helemaal niet hadden hoeven komen. Niet als er eerder passende ondersteuning was geweest. Door jongeren zelf de tools te geven, hopen we te voorkomen wat voorkomen kan worden. 

We bestonden pas drie jaar toen we werden genomineerd voor het Appeltje van Oranje, de prijs die Oranjefonds jaarlijks uitreikt aan succesvolle projecten op het gebied van maatschappelijk welzijn. Dat was een heel bijzonder moment van erkenning. Terwijl: wat we doen is geen rocket science. We creëren gewoon een plek waar jongeren ervaren dat ze goed genoeg zijn en dat ze niet alleen zijn. We stellen menselijkheid centraal. Dat is de sleutel. Laatst was er een jongen die een traject van drie maanden bij ons had afgerond. In een laatste, reflecterende opdracht liet hij twee foto's zien: één van voordat hij bij ons begon en een van nu. Op beide foto's glimlachte hij, maar iedereen zag het verschil meteen. Nu lachen zijn ogen mee.'

Komt goed
'We weten dat het huidige zorgsysteem niet werkt, maar we hebben ook geen heel duidelijk antwoord over hoe het anders moet. Ik zeg niet dat wij de oplossing hebben, maar we bieden wel concrete tools om mensen te laten bijdragen aan het antwoord. Want er is niets mis met je en je hoeft ook niet gefikst te worden. Het is gewoon een lastige, ingewikkelde wereld en je bent je weg aan het vinden. Laten we wat vaker naar elkaar omkijken – daar begint het al.'

Meer over Stichting Transformers Community vind je hier.

Denk je aan zelfdoding? Neem contact op met Stichting 113 Zelfmoordpreventie. Bel 113 of 0800-0113 (gratis) of chat anoniem op de website via 113.nl. Stichting 113 Zelfmoordpreventie is 24 uur per dag bereikbaar, 7 dagen per week. Ook kun je 113's online training volgen om effectief te communiceren over dit gevoelige onderwerp.