Hoe gescript is reality-tv? 'In reallife praat ik een conflict meteen uit, nu is het een verhaallijn meerdere afleveringen'

Geen script dus echt? Mwah. Reality-tv laat de werkelijkheid zien zoals de makers ’m graag hebben. Met een hoofdrol voor een botte B&B-houder, bazige moeder of deelnemer die zichzelf amper terugkent.

Vraag maar aan Ingrid, die vorig jaar meedeed aan B&B Vol Liefde. Zij viel naar eigen zeggen bijna van haar stoel toen ze zichzelf terugzag op tv. In de uitzendingen leek de B&B-houdster op Lesbos vooral druk met haar matches aan het werk zetten. Al snel ontstond het beeld dat Ingrid niet zozeer een nieuwe liefde, maar vooral een gratis klusjesman zocht. En daar vonden kijkers natuurlijk weer van alles van. Na afloop vertelde ze aan Veronica Superguide dat de productie van het liefdesprogramma haar doelbewust zo had neergezet: ‘Voordat de opnames begonnen, zeiden ze al tegen mij dat ik wel wat klusjes moest achterhouden die ze dan konden filmen (...) Ik ben de laatste persoon die iemand om hulp vraagt. Ik doe alles zelf, maar het tegenovergestelde kwam in beeld.’

Knippen, plakken, klaar
Hoe echt is reality nog als de productie zo’n duidelijke hand heeft in wat we uiteindelijk te zien krijgen? Tamara Elbaz, bekend van onder meer The Real Housewives of Amsterdam en House of Villains, weet inmiddels precies hoe dat werkt. ‘Reality is altijd een vertekende versie van de werkelijkheid. Alles wat opvallend of gek is aan je wordt opgepikt, uitvergroot en achter elkaar gemonteerd. Daardoor word je automatisch neergezet als een typetje van jezelf.’

Tv-maker Timon Moll erkent dat een realityserie voor een belangrijk deel op de montagetafel ontstaat. ‘Tijdens het draaien heb je alle verschillende verhaallijnen al in je hoofd. Maar tijdens het monteren breng je alles samen en bepaal je de opbouw, de rode draad en de span - ningsbogen. Dan voeg je accenten en kleur toe met muziek en losse reacties. Het is een soort toneelstuk. Dat is niet erg, maar het wordt voor mij wél bezwaarlijk als kandidaten zichzelf niet meer herkennen. Je moet altijd je mensen beschermen en naar je morele kompas luisteren.’

Timon, die onder meer de eerste vijf seizoenen van Chateau Meiland regisseerde, benadrukt dat er in de ene serie fanatieker wordt geknipt en ge - plakt dan in de andere. ‘Voor Videoland heb ik bijvoorbeeld twee jaargangen Proppers gedraaid. Een workplace reality over acht jongeren in één huis in Albufeira en op Mallorca. Vooraf in de casting zochten we heel bewust naar bepaalde archetypes: de diva, de underdog, de schurk, de roddeltante. Al die uitgesproken persoonlijkheden breng je samen en je filmt wat er gebeurt. Aan die beelden is niets gemanipuleerd.’

De deelnemers werden naderhand uitgebreid geïnterviewd over hun belevenissen. En daar hadden de makers meer invloed. Timon: ‘In die quotesessies werd wél scherp gemonteerd. Als makers wisten we heel goed wat we nodig hadden en wilden horen. Soms hadden we aan één woord genoeg om een scène op de gewenste manier neer te zetten.’

Lees ook: Ludo na Love Is Blind: ‘Ik weet nu beter wat ik belangrijk vind in een relatie’

Niet alles hoeft op tv
Bij Proppers was Timon zich extra bewust van het feit dat hij met jongeren werkte. ‘Sowieso wilde Videoland geen drinkende, rokende deelnemers in beeld. Maar af en toe moet je mensen voor zichzelf behoeden. In een van de series deed iemand mee die best veel op pad ging en er seksvriendjes op nahield. Dat lieten we bewust niet zien.’

Bij andere realityseries is intensief knip- en plakwerk juist helemaal niet nodig. ‘Ik heb bij de Meilandjes heus weleens een ‘wat goeeeeed’ onder een scène gezet omdat het zo uitkwam. Maar de kracht van de familie, zeker in het begin, is dat ze van zichzelf al leuk genoeg waren om te volgen. Ze zijn open, grappig en durven elkaar heel openlijk te bekritiseren. We hoefden niets te scripten, je leerde iedereen vanzelf kennen door ze bezig te zien tijdens de verbouwing van het chateau.’

Daar zit meteen een belangrijk ingrediënt voor goede reality: als maker kun je een verhaal een bepaalde kant op sturen, maar de mensen erin moeten wel zichzelf blijven. En dat wordt volgens Timon lastiger naarmate een serie langer loopt. ‘Na verloop van tijd worden je hoofdpersonen zich steeds bewuster van het maakproces en het effect van de camera. Daarom kun je van de meeste series hooguit twee seizoenen maken voordat je moet gaan produceren en zoeken naar nieuwe ontwikkelingen.’

Help, we maken niks mee
Dat was volgens Timon ook de reden dat de Meilandjes een paar jaar geleden ineens besloten een pension te openen in Noordwijk aan Zee. ‘Ze waren bang dat ze niet genoeg leuke dingen zouden meemaken voor een nieuw seizoen. Daarom kochten ze Code Rosé, zodat er in elk geval weer wat te klussen viel. Maar ze houden helemaal niet van hospitality, dus het hele avontuur was van korte duur... en het pand hebben ze nog steeds niet weten te verkopen.’

Tamara herkent die angst. ‘Daar kan ik me vlak voor een draaidag ook ongerust over maken. Maar op de een of andere manier gebeurt er altijd wel iets dat de show haalt. Ik ben en blijf een uitgesproken persoonlijkheid. Als het allemaal te braaf is, zit ik niet in het juiste vak.’ Want vergis je niet: reality-tv ís volgens Tamara een vak. ‘Er wordt vaak nogal denigrerend gedaan over realitysterren. Maar er zijn weinig mensen die echt goede reality kunnen maken. Het lijkt zo simpel, maar de opnames duren zo’n zes maanden en in die periode leef je een hele heftige versie van je leven. Daar moet je tegen kunnen en dat kan lang niet iedereen.’

Lees ook: Journalist Milou Deelen vraagt zich af: hoe ethisch is het om naar reality-tv te kijken?

Mondje dicht graag
Waar je ook tegen moet kunnen: maandenlang je mond houden. Deelnemers aan realityseries en andere programma’s tekenen vooraf flinke contracten met strenge regels. Je mond voorbij- praten over de afloop van B&B Vol Liefde kan je al snel duizenden euro’s kosten, zo onthulde oud-deelnemer Ruud in 2022. Bij Wie is de Mol? en The Masked Singer kunnen de boetes voor het lekken van geheimen zelfs oplopen tot twee ton. Tamara begrijpt wel waarom makers daar zo streng op zijn. ‘Logisch, het kost heel veel om televisie te maken. Dan wil je ook dat het een succes wordt en een voorwaarde is dan dat je gewoonweg je mond houdt.’ Met zulke boetes in het vooruitzicht denk je waarschijnlijk wel twee keer na voordat je in de familie-app alvast vertelt wie er wint.

Maar betekent al dat sturen, knippen en geheimhouden dat reality eigenlijk gewoon toneel is? Volgens Timon niet. ‘In mijn seizoenen van Chateau Meiland heb ik hooguit twee keer iets in scène gezet omdat ik vond dat we die beelden nodig hadden om het verhaal te vertellen. Toen Erica in het geheim aan het daten was, lieten we Martien en Maxime haar stiekem volgen. Stonden ze daar als een soort Snuf & Snuitje achter een boom te spioneren. Een vreselijk slecht toneelstuk en logisch... Deze mensen zijn geen acteurs.’

De ruzie is echt, de timing niet
Ook Tamara vindt het te makkelijk om reality weg te zetten als toneelspel. ‘Ik ben altijd mezelf en reageer ook zoals ik ben, maar wel binnen het format. Ik weet wat er van me wordt verwacht en probeer die opdracht zo goed mogelijk uit te voeren.’ Neem de conflicten in The Real Housewives of Amsterdam, die behoorlijk kunnen oplopen. ‘In reallife ga ik als er iets is zo snel mogelijk met elkaar om tafel om het uit te praten. In Housewives is zo’n meningsverschil voer voor een verhaallijn van meerdere afleveringen. Zeker als de productie je influistert: ‘Praat er nog eens over met die en die’ of ‘Ga eerst met z’n allen naar dat feestje’. De ruzie wordt uitgemolken, maar onze reacties zijn altijd echt.’

Dat het daardoor soms behoorlijk stevig wordt, vindt Tamara geen probleem. ‘Ik snap dat sommige mensen vooral de televisie aanzetten omdat ze wat gezelligs willen zien. Maar zelf kijk ik liever Andy & Melisa dan De Bauers, waarin voor mijn gevoel nooit zoveel spannends gebeurt. Ik vrees dat ik zelf vooral aanga op heftige mensen, haha.’

En wat vindt Nederland?
Na de opnames worden kandidaten gelukkig niet meteen met hun pas verworven bekendheid en een ontplofte commentsectie aan hun lot overgelaten. Omroepen en productiemaatschappijen zijn zich de afgelopen jaren bewuster geworden van de mentale impact die reality-tv kan hebben.

Zo biedt Videoland zowel bekende als onbekende deelnemers na afloop psychologische begeleiding aan. Een goede zaak, vindt Tamara, al maakt ze er zelf geen gebruik van. ‘Ik heb een dusdanige olifantenhuid gekregen dat het me niets meer doet wat vreemden over me zeggen. Ene oor in, andere oor uit. Maar veel mensen voelen zich wél aangesproken als iemand iets lelijks over hen zegt. Dat is onvermijdelijk, iedereen vindt altijd wel iets van je. Onthoud één ding: ze kennen je niet, ook niet van televisie.’

En voor iedereen die na dit verhaal nog steeds denkt: heerlijk, waar kan ik tekenen? Tamara heeft nog één gouden tip. ‘Wees vanaf het eerste moment jezelf en speel geen poppenkast. Het lukt niemand om maandenlang een typetje neer te zetten, je valt op den duur altijd door de mand.’ Eigenlijk best een goed advies. Ook zonder cameraploeg in je woonkamer.

Dit verhaal vind je terug in &C's Winterboek, dat sinds vorige week in de winkels ligt.