Journalist Milou Deelen vraagt zich af: hoe ethisch is het om naar reality-tv te kijken?

Er moet feminist Milou Deelen iets van het hart: ze binget realityseries en daar is ze niet trots op. Maar waarom eigenlijk niet?

We kennen allemaal het verhaal van Barbie uit Oh Oh Cherso. En als ik zie hoe vrouwen in The Real Housewives in huilen uitbarsten – soms lijkt het echt op pesten – voelt het niet ethisch om daarnaar te kijken. Linda Duits is sociaal wetenschapper en gespecialiseerd in pop­cultuur, gender en seksualiteit. Als mediawetenschapper is ze verbonden aan de Universiteit Utrecht. Zij benadrukt dat reality-tv altijd op een onethische manier wordt gemaakt, omdat er sprake is van ongelijke machtsverhoudingen tussen makers en deelnemers. ‘Makers moeten spraakmakende televisie leveren. De deelnemers willen hun verhaal delen, beroemd worden, zijn op zoek naar liefde of denken gewoon dat het leuk is om mee te doen. Ze hebben nauwelijks invloed op hoe ze worden neergezet. De casting kiest niet een aantal willekeurige B&B-eigenaren, nee, ze kijken naar wie het leuk doet op tv. Makers kijken wat voor personages ze kunnen neerzetten. Dat doen ze door montage, waar je als je deelnemer niks over te zeggen hebt, maar bijvoorbeeld ook met een voice-over. Ze proberen je heftigere uitspraken te ontlokken en zorgen voor een bepaalde mate van conflict en spanning. In een taartenbakprogramma zetten ze een wekker, waardoor dat spanning oplevert. Dan ga jij vloeken en ben je ineens de bitchy taartenbakker. Als deelnemer mag je daar in  de meeste gevallen niets over zeggen, je tekent een geheimhoudingscontract. En als kijker zie je alleen het eindproduct.’

Misschien is het dan toch niet gek dat mensen reality-tv onnozel vinden? Duits: ‘De reden dat mensen erop neerkijken is niet omdat mensen zo begaan zijn met de mensenrechten en het psychologische welzijn van de deelnemers. Ze proberen jou een slecht gevoel te geven over je smaak. Dat is neerkijken op het plezier van anderen en dat is zuur.’

Voor volgers en fame
Iemand die veel plezier beleefde aan reality is Liesbeth Rasker (37). Ze was ‘obsessed’ en kon geen genoeg krijgen van programma’s als MAFS Australia. Maar afgelopen seizoen dacht ze: ik wil dit niet meer. Aan &C vertelt ze: ‘De glans is er voor mij vanaf, vooral omdat ik het idee heb dat er niks meer real aan is. Ik zie hoe ongelooflijk geproduceerd en gemonteerd het is en dat het merendeel van de mensen meedoet voor volgers en fame. Daar is weinig oprechts meer aan. Maar misschien heb ik het gewoon te veel gezien en is de formule op me uitgewerkt. Als ik nu begin met een nieuw seizoen MAFS, weet ik al hoe het gaat aflopen.’

Als ik kijk naar Selling Sunset – over een groep elitemakelaars – denk ik: moet ik, als vrouw die zichzelf feminist noemt, hier wel naar kijken? Het zet een verschrikkelijk beeld van vrouwen neer. Als ruziemakende, venijnige dramaqueens die er werkelijk alles aan doen om maar niet ouder te worden. ‘Feministen hebben zich altijd zorgen gemaakt over de populaire cultuur en of vrouwen geen vertekend beeld krijgen van het vrouw-zijn,’ vertelt Duits, ‘maar in de jaren 80 ontstond er ook ander, heel tof feministisch onderzoek bijvoorbeeld van Ien Ang. Zij noemde zichzelf feminist maar keek toch graag naar de zwaar bekritiseerde soap Dallas. Uit haar onderzoek hebben we geleerd dat kijkers actief betekenis geven aan zo’n programma en soms zelfs met een kritische blik kijken. Het is dus niet dat wij dat als sponsjes alles klakkeloos overnemen.’

Het hele verhaal lees je deze maand in &C's 'Wie ken je nou écht?'