Willen we femicide aanpakken, zegt Yesim Candan, moeten we deze red flags gaan herkennen

De cijfers rondom intieme terreur liegen er niet om. Vrouwen zijn niet alleen buiten onveilig, ze zijn binnen misschien nog wel onveiliger. We moeten toxische relaties eerder herkennen én stoppen, stelt activist Yesim Candan daarom in haar nieuwe boek 11 red flags, om zo femicide te voorkomen. Aan &C vertelt ze meer.

Het begrip femicide - het opzettelijk vermoorden van vrouwen of meisjes - werd voor het eerst opgeschreven in 1801, door de de Ierse auteur John Corry. De Zuid-Afrikaanse feministisch schrijver en activist Diana Russel herintroduceerde het woord in 1976 tijdens de International Tribunal of Crimes Against Women. Toch is de kans groot dat je pas vijf jaar geleden, misschien nog recenter, van de term hoorde. Rond 2020 riepen verschillende vrouwen in Nederland op tot stoppen met vrouwenmoord 'crime passionel' noemen, de tot dan gangbare, verzachtende en bijna verheerlijkende term van iets dat niets anders dan gruwelijk is. Noem het beestje liever bij de naam, zei onder andere Yesim Candan, 'femicide'.

Vanaf dat moment kreeg de term, en daarmee ook het achterliggende probleem, meer aandacht. Femicide werd genoemd in nieuwsberichten, artikelen en talkshows en stond ook op de politieke agenda. Of die aandacht naast bewustwording ook al tot enige verandering leidde? Het keiharde, maar simpele antwoord: nee. In 2020 schreven we dat er in Nederland elke acht dagen een vrouw vermoord werd, in 2026 is dat cijfer nog precies hetzelfde. Sterker nog, het aantal vrouwen dat gedood werd door een (ex-)partner bleef de afgelopen vijftien jaar onveranderd, bracht het CBS afgelopen november.

Lees ook: Priscilla's zus werd vermoord: 'Ik had nog maanden nachtmerries van haar bebloede matras'

Toxische relaties
Dat femicide nog steeds zo'n groot probleem is, wijt Candan aan verschillende factoren. Denk aan dat vrouwen meestal niet de juiste steun krijgen, dat de politie hen niet altijd begrijpt en dat aangifte doen vaak tot veel gedoe leidt. Maar waar het ook misgaat, en wat de aanleiding tot haar nieuwe boek is, is dat we de red flags niet herkennen. 'Femicide begint bij toxische relaties en intieme terreur,' vertelt ze. 'Wat er thuis gebeurt, moeten we veel serieuzer gaan nemen. Dan heb ik het niet alleen over fysieke mishandeling, maar bijvoorbeeld ook over emotionele chantage of continue controle. Zo'n giftige relatie bouwt zich stap voor stap uit, totdat het in het slechtste geval tot moord leidt. Als we de signalen eerder gaan zien, kunnen we dat voorkomen.'

De afgelopen jaren zette Candan zich actief in voor meer bewustwording rondom femicide en schreef ze onder andere columns over het onderwerp. Daarvoor sprak ze veel slachtoffers van partnergeweld. 'Het komt zó vaak voor, daar ben ik heel erg van geschrokken. Elke keer dat ik een oproepje tot persoonlijke verhalen plaatste, bleven er reacties van vrouwen binnenstromen. Maar wat me ook opviel, is dat de daders veelal dezelfde patronen hebben. Hoe dieper ik erin duik, hoe meer de overeenkomsten worden bevestigd.'

De signalen
Ze komt tot elf red flags. Signalen die in de categorie 'gevaarlijk', 'heel gevaarlijk' of 'zoek acuut hulp' vallen, bedoeld om vrouwen zelf bewust te maken van de situatie waar ze zich in bevinden, maar net zo goed om omstanders scherp te houden.

Gevaarlijk

• Love bombing

Overweldigend veel aandacht en liefde, overmatig cadeaus geven, constant appen of bellen, te snelle toekomstplannen.

• Isolatie

Minder contact met vrienden of familie, kritiek op mensen om je heen, jaloezie, boosheid als je iets zonder je partner doet.

• Verbale mishandeling

Kritiek op uiterlijk, keuzes of intelligentie. Kleineren, vaak als 'grapje'. Sarcasme dat pijn doet.

• Waarom je niet 'gewoon' weggaat

Afwisseling van liefde en pijn, verslaafd raken aan 'goede momenten', schuldgevoel als je aan weggaan denkt.

Zeer gevaarlijk

• Emotionele chantage

Opmerkingen als 'niemand houdt zoveel van jou als ik', 'ik ben de enige die jou echt ziet', 'je bent te beschadigd voor een ander'. Plots wisselen van extreem lief naar afstandelijk.

• Controledrang

Je WhatsApp of socials willen checken. Vragen over wie je volgt of liket. Eisen dat je je locatie deelt.

• Financiële controle

'Je hoeft geen eigen rekening', 'je kunt niet met geld omgaan'. Je financiën overnemen.

• Angst en dreiging

Dreigementen, 'dan weet ik je te vinden zijn'. Bang maken om controle te houden. Dreigen zichzelf iets aan te doen.

Zoek acuut hulp

• Seksueel geweld

Overhalen tot seks, boos worden bij weigering, grenzen blijven pushen, vergelijken met exen.

• Fysiek geweld

Duwen, knijpen, slaan. Vasthouden of blokkeren. Spullen kapotgooien, niet-fatale wurging.

• Stalking

Constant bellen of appen. 'Waar ben je? Met wie?' Onverwacht verschijnen op werk, sportschool of afspraken. Je volgen, online controleren of locatie checken.

Het kan iedereen overkomen
De red flag die Candan zelf het meest aan het denken zette, was de controle- en financiële controledrang. 'Daar vond ik mezelf naïef in. In eerste instantie lijkt het namelijk lief, een man die zegt: 'Schat, ik regel die geldzaken wel. Laat mij het maar doen.' Maar ik heb verhalen gehoord waarbij ondertussen hele rekeningen werden leeggehaald en vrouwen hun partner vervolgens toestemming moesten vragen om shampoo te kopen.' Het is zo belangrijk dat je als vrouw blijft werken en je eigen geld hebt, stelt Candan, zodat je altijd de vrijheid hebt om weg te gaan. 'Zodra een man aanbiedt om dat van je over te nemen, moet je altijd denken: nee, dat regel ik zelf.'

Wat haar aangreep, is dat ze zelf ook in die financiële controle had kunnen trappen. 'Dat is precies wat ik met dit boek duidelijk wil maken: het kan iedereen overkomen. Aannames dat het domme vrouwen zijn die dit overkomt, of dat de daders allemaal immigranten zijn, kloppen simpelweg niet. Niemand is bestand tegen zulke manipulatie.'

Lees ook: 'Op welke rode vlaggen moeten we letten?' en nog 6 vragen over femicide beantwoord

Een begin
Blijf daarom opletten, behoud contact als je vermoedt dat iemand in een giftige situatie is beland en laat iemand vooral niet (verder) geïsoleerd raken. Zeker in de huidige tijd is dat belangrijker dan ooit. 'Er is zoveel conservatisme in de wereld. We hebben steeds meer conservatieve leiders, mannelijke influencers die ons vertellen hoe je met een vrouw om moet gaan, vrouwen die ineens afhankelijk willen worden en thuis willen blijven. We hebben cultuurverandering nodig.'

Dat zit 'm wederom in verschillende dingen, denk aan het anders opvoeden van jongens en mannen en het opzetten van een vrouwenpolitie, waar Candan groot voorstander van is, maar ze hoopt dat haar boek een begin is. 'Ik hoop dat mensen mijn boek omarmen. Dat we meer op de vrouwen om ons heen gaan letten en naar hen gaan luisteren. En dat we ze kunnen helpen.'

Het boek 11 red flags - Een toxische relatie herkennen en stoppen verschijnt vandaag, op Internationale Vrouwendag 2026. Het is ook verkrijgbaar als e-book.