Wacht effe, is de vaste opa- en omadag schadelijk?

Je (schoon)ouders als kinderopvang: gezellig, gratis en goed voor de band. Het lijkt een no-brainer om het gretig aan te nemen als opa en oma een vaste oppasdag opperen. Toch pleit journalist Karin Broeren ervoor om het niet te doen.

Het is 17.00 uur en ik haal bij m'n ouders mijn zoon (5) en dochter (2) op. Iedere woensdag zijn mijn kinderen en de twee van mijn broer bij onze ouders: vier stuks in totaal. Bij binnenkomst hoor ik een mix van schreeuwen, lachen en huilen. De eettafel ligt vol knutselspullen en de grond is bezaaid met Lego. M'n moeder is druk bezig een schone luier om een paar billen te hijsen en m'n vader probeert drie gillende exemplaren koekjes en limonade te geven. 'Euh... ging het goed?', vraag ik door de herrie heen aan m'n moeder. 'Ja hoor, ging goed. Maar aan het einde van de dag worden ze altijd druk van vermoeidheid.'

Ik kijk naar het hysterische tafereel. Ze zullen niet snel zeggen dat het doodvermoeiend was en dat ze blij zijn als de kinderen de deur uit gaan. Ik weet dat ze het oppassen echt wel leuk vinden, maar zie de vermoeidheid in hun ogen en de opluchting dat er in ieder geval twee van de vier afgevoerd worden. Snel laad ik m'n kinderen in de auto. Onderweg naar huis vraag ik me af: wat doe ik ze eigenlijk aan?

Lees ook: Wat verloskundigen zoal meemaken? 'Toen het persen begon, kwam er geen baby, maar bonen'

Dit was een tijdje geleden en inmiddels zijn alle kleinkinderen wat ouder, mijn ouders passen nu alleen nog op woensdagmiddag op. Maar in de zwaarste periode zorgden ze dus iedere week voor een baby, twee peuters en een kleuter. De hele dag luiers verschonen, flessen geven en kinderen in slaap wiegen. Met name in die periode had ik het gevoel dat ik m'n ouders behoorlijk belastte. Als ik ze ernaar vraag, geven ze toe dat ze het inderdaad pittig vonden. Om er vervolgens snel achteraan te zeggen dat ze het ook heel leuk vonden en blij waren dit voor ons te kunnen doen. Maar als ik het over mocht doen? Dan had ik het misschien toch anders geregeld. Voor m'n ouders, m'n kinderen én voor mezelf.

Opkijken tegen de oppasdag
Los van of het oppassen zwaar is, hebben opa en oma immers hun eigen leven. Toen mijn ouders nog werkten en mijn moeder haar oppasdag als het ideale excuus zag om een dag in de week minder te werken, was er niks aan de hand. Maar inmiddels zijn ze beiden met pensioen en trotse eigenaren van een rijdende accommodatie, oftewel een camper. Heerlijk om na jaren van zorgen en werken in alle vrijheid samen de wereld over te reizen. Nou ja, wereld... verder dan Frankrijk komen ze niet, want ze voelen de verplichting om iedere woensdag terug te zijn om de deuren van kinderdagverblijf Het Zonnetje te openen. En hoe vaak we ook zeggen: 'Ga weg wanneer je wil, wij lossen het wel op', hun schuldgevoel popt op als wij twee woensdagen vrij moeten nemen van ons werk om voor onze eigen kinderen te zorgen.

In Nederland past ongeveer 52 procent van de opa's en oma's minimaal één keer per week op, blijkt uit onderzoek van ONS Magazine uit 2024. Zo'n vaste oppasdag in de week klinkt hartstikke gezellig. Maar laten we eerlijk zijn: het is ook pittig. Uit onderzoek van EenVandaag uit 2023 onder ruim vijfduizend opa's en oma's blijkt dat 17 procent van de grootouders het oppassen zwaar vindt en dat een kwart er weleens tegenop ziet. 

Lees ook: Die uren met haar zijn nu kostbaarder dan goud. Fuck goud, ik smul van háár

Denk je nu: nee hoor, mijn ouders klagen nooit en vinden het fan-tás-tisch? 43 procent van de grootouders met negatieve gevoelens praat daar niet over. Sommigen durven dat niet uit angst voor de reactie, anderen zijn bang om hun kinderen met problemen op te zadelen of teleur te stellen. Sterker nog: een op de vijf deelnemende grootouders voelt zich verplicht om op de kleinkinderen te passen. Ai…

Echte verwenoma
Voor Marriët (71) was haar vrijheid de reden om tegen haar dochters te zeggen dat ze geen vaste oppasdag wilde. 'Ik heb me hier lang rot over gevoeld. Toch ben ik ervan overtuigd dat dit uiteindelijk de beste keuze is geweest,' vertelt ze. 'Niet alleen voor mezelf, ook voor mijn kinderen en kleinkinderen. Zelf heb ik de luxe en behoefte om regelmatig op vakantie te gaan met mijn man. We gaan het liefst minimaal twee weken. Als ik dan elke keer mijn oppasdag moet afzeggen, hebben mijn kinderen een probleem. Daarnaast heb ik gezegd dat ze me altijd mogen invliegen als ik thuis ben. Dan ben ik geen opvoeder, maar een echte verwenoma, en mogen de kleinkinderen pannenkoeken bakken en laat opblijven.'

Of haar dochters het niet erg vinden dat oma geen vaste oppasdag heeft? 'In het begin misschien wel, maar ze zien nu de voordelen. Het kinderdagverblijf is dichter bij huis en als er een juf ziek is, wordt er een ander ingevlogen. Bovendien voelen ze zich niet bezwaard om me regelmatig te vragen bij noodgevallen of als ze met hun man weg willen. De kinderen hebben nu regelmaat. Ze zijn of bij hun ouders of op het kinderdagverblijf, en hebben niet vier verschillende adressen.'

Lees ook: Deze hack kost je 's avonds 3 uur, maar zou elk koppel redden dat verdrinkt in een druk leven

Dat laatste is precies waarom pedagoog Liesbeth Groenhuijsen ook liever ziet dat kinderen niet naar te veel opvangplekken gaan. 'Regelmatig zie je dat kinderen de ene dag bij opa en oma zijn, de andere bij de andere grootouders, een dag kinderdagverblijf en dan hebben papa en mama allebei nog een dag. Dat is ontzettend onrustig voor kinderen,' legt ze uit. Oeps... dit is precies hoe mijn man en ik het 'goed' geregeld (dachten te) hebben. 'Het verschilt per kind en per leeftijd, maar heel basaal geldt voor kinderen - zeker voor jonge kinderen tot anderhalf jaar - dat al die wisselingen veel energie vragen.' Prikkels nemen ze op als sponzen, zonder filter. Dit kunnen ze eigenlijk helemaal niet verwerken. Terwijl ze tegelijkertijd hard moeten werken om hun eigen, normale ontwikkeling gestalte te geven. Die energie hebben ze dus al zo hard nodig. Daarom moet je voorzichtig zijn met het aantal wisselingen. Bovendien ervaart het kind bij iedere verzorger weer een andere opvoeding en een ander emotioneel landschap. Kinderen worden op een andere manier vastgehouden, bij de een moet je je bord leegeten en bij de ander niet... ze moeten elke keer weer aanvoelen: wat mag ik hier wel en wat niet?’

Daarom moet je als ouder bewuste, goede afwegingen maken volgens de pedagoge. ‘Te veel wisselingen kunnen uiteindelijk voor onveiligheid bij het kind zorgen en een minder goede hechting.’ Is er dan ook nog goed nieuws of hebben mijn kinderen nu dankzij mij een hechtingsstoornis? Groenhuijsen: ‘Kinderen hebben veerkracht, niet alles hoeft perfect te zijn. En het scheelt bijvoorbeeld als opa’s en oma’s in het huis van de ouders komen oppassen. Zo blijven de geuren, kleuren en geluiden in ieder geval hetzelfde.’

Flink wat opvoedirritaties
Voor opa’s en oma’s zitten er best wat nadelen aan wekelijks oppassen, maar dat geldt dus ook voor de kinderen. En na enkele maanden heen en weer tuffen naar m’n (schoon)ouders op hun oppasdag, ontdekte ik dat ik het ook niet ideaal vind. Ik voel me behoorlijk bezwaard om m’n ouders ook nog eens te vragen voor datenights of weekendjes weg. Die momenten met z’n tweeën zijn daardoor behoorlijk schaars. En het wekelijkse oppasdagje heeft ook tot flink wat opvoedirritaties geleid en zelfs discussies met m’n schoonmoeder.

Dat had Marlous (32) ook: ‘Ik merkte al snel dat de oppasdag van mijn schoonmoeder de minst favoriete dag van mijn zoontjes (drie en twee) was. Hoe pijnlijk ook, ze hadden vaak geen zin om daarheen te gaan. Begrijp me niet verkeerd: ze doet alles met goede intenties. Maar ik was het beu om haar te vertellen dat ze de kinderen los moest laten en er niet zo bovenop moest zitten. Dat het geen zin heeft om de kinderen te pushen om hun bord leeg te eten. Ze veranderde niet, dus hebben we haar vaste oppasdag ingeruild voor een extra dag kinderdagverblijf. Ik heb maar gezegd dat het beter was voor de kinderen om met andere kinderen te spelen. Ik merk dat m’n zoontjes daar veel relaxter van thuiskomen. En mij scheelt het een hoop ergernis en familiegedoe.’

Dus voor al die lieve (aanstaande) moeders: denk nog even twee keer na voordat je je (schoon)ouders in de armen vliegt als ze een vaste oppasdag opperen. Dat knusse kinderdagverblijf bij jou om de hoek biedt misschien wel meer voordelen dan je denkt.

Dit artikel stond in &C's oktobernummer van 2025.