Papa is óók hormonaal: 'Ik wilde helemaal niet met mijn band repeteren, ik wilde bij mijn kind zijn'

We hebben het altijd over haar hormonen. Maar hoe zit het eigenlijk met die van hem? Tara Stokdijk ontdekte dat ook vaders biologisch worden klaargestoomd voor een baby.

‘Wij hebben geconstateerd dat de hormoonspiegel van mannen verandert als ze voor de eerste keer vader worden,’ zegt Marian Bakermans-Kranenburg. Zij is hoogleraar pedagogiek en heeft samen met haar team onderzoek gedaan naar deze veranderingen. ‘Het is dus een misverstand dat dit alleen bij aanstaande moeders gebeurt, al verloopt dit proces wel anders bij mannen. Zo begint de zwangerschap bij vrouwen met een enorme toename aan hormonen en dit neemt nog extra toe in de laatste weken voor de bevalling. Moeders veranderen eerst op biologisch niveau en dan volgt het moederschap. Bij vaders is dit andersom. Zij veranderen op biologisch niveau dóór het vaderschap. Uit ons en ander onderzoek is gebleken dat het oxytocineniveau bij mannen die voor het eerst vader worden stijgt en dat hun testosteron afneemt. Hoe meer tijd ze met hun kind spenderen, hoe meer dit gebeurt. De hormonale veranderingen komen dus echt door de interactie met het kind.’ 

Uit onderzoek van Bakermans- Kranenburg en haar team is ook gebleken dat het brein van nieuwbakken vaders verandert. ‘We hebben een onderzoek gedaan waarbij we mannen babygehuil lieten horen. We keken daarbij hoe hun brein reageerde. Wat bleek? Het netwerk in het brein dat te maken heeft met empathie en zorg was sterker bij mannen die veel tijd doorbrachten met hun baby. Het brein van vaders past zich dus aan en daardoor worden ze vanzelf ook geschikter voor het vaderschap, want die gevoelens van empathie en zorg willen dragen zijn natuurlijk cruciaal.’ Volgens sommige onderzoeken zou het brein van mannen ook krimpen als ze vader worden. Krimpen klinkt negatief, maar dat is het niet altijd. ‘Het kan de efficiëntie van samenwerking in het brein juist vergroten.’ Al zegt Bakermans-Kranenburg over dat krimpende vaderbrein ook: ‘Soms wordt het in onderzoeken gevonden, soms niet. We kunnen er dus nog moeilijk conclusies aan verbinden.’ 

Extreme gevoelens
Aan die hormonale veranderingen kunnen wél conclusies worden verbonden: die komen namelijk goed van pas in het vaderschap. Zo speelt het hormoon oxytocine een rol bij zorg en laat dat hormoon nou net toenemen. Testosteron neemt juist af en ook al juicht niet iedere man bij die gedachte, toch is dat in het ouderschap gunstig. ‘Bij dieren zien we dat veel testosteron best een functie kan hebben als ze een jong krijgen, bijvoorbeeld als een vogel het nest moet beschermen tegen vijanden. Dan kan een beetje agressie van pas komen. Bij mensen is dat niet zo, wij hebben gelukkig andere middelen om ons gezin te beschermen. Daarnaast is het handig als mannen geen agressie voelen als hun baby lang huilt.’  

David Borman is auteur van het boek Je eerste 1000 vaderdagen en geeft als niet-praktiserend verloskundige cursussen aan aanstaande vaders. Die extra shot oxytocine (het stofje dat je helpt je verbonden te voelen met anderen, red.), die heeft hij gevoeld. ‘Toen mijn vrouw en ik met onze pasgeboren baby het ziekenhuis mochten verlaten, leek het wel alsof ik zweefde op de oxytocine. Ik dacht alleen maar: feliciteer me maar, mensen! Zien jullie niet dat ik vader geworden ben? Die gevoelens waren heel extreem. Ik vond mijn kind ook direct het allermooiste kind op aarde.’ De vaders waarmee Borman werkt, ziet hij ook vaak veranderen na de geboorte van hun kind. ‘Vooraf hebben ze het vooral over wat ze moeten gaan inleveren. Hebben ze straks nog wel evenveel vrijheid? Kunnen ze nog wel spontaan een biertje gaan drinken of zijn ze te druk met luiers verschonen? Zelf had ik dat ook, ik speel wekelijks in een band en dacht dat dit niet meer kon als de baby er was. Maar wat bleek? Het kon nog wel, ik wilde zelf alleen liever bij mijn kind zijn. Dat is ook wat ik hoor van kersverse vaders: ze hebben zorgzin. Ze wíllen die luiers verschonen. Dat hadden ze van tevoren niet verwacht, omdat ze niet verwachten dat ze daadwerkelijk veranderen door het vaderschap.’

Wat een emoties
Klinkt allemaal mooi, maar vergis je niet: net als vrouwen kunnen mannen ook behoorlijk wat nadelen ondervinden van die hormonen. Zo merkte Borman dat ze bij hem zorgden voor verminderde concentratie: ‘Ik kon in die periode minder goed plannen en vergat ook regelmatig waarom ik naar boven liep.’ Daarnaast maakte het vaderschap hem emotioneler. ‘Ik werk in een kinder­ziekenhuis. Toen ik zelf een kind kreeg, was ik ineens continu geëmotioneerd als ik een kind aan een infuus of met een kaal koppie zag. Dan dacht ik: wat afschuwelijk
voor dit kind en voor de ouders, terwijl ik voorheen vooral dacht: wat fijn dat dit kind de juiste zorg krijgt.’ 

Wat emotioneler worden als vader is natuurlijk niet erg,maar het kan verder gaan dan dat. Volgens Bakermans- Kranenburg is er een onderzoek dat de daling in testosteron in verband heeft gebracht met het krijgen van depressieve gevoelens. ‘Zo komt ook postnatale depressie onder vaders voor, dus een depressie na de zwangerschap. Dat wordt nog weleens onderschat.’ Volgens het Landelijk Kenniscentrum Psychiatrie en Zwangerschap (LKPZ) komt uit onderzoek naar voren dat wereldwijd vijf tot tien procent van alle mannen een depressie krijgt na de geboorte van hun kind. Volgens MIND, een platform over mentale gezondheid, uit een postnatale depressie bij mannen zich soms anders dan bij vrouwen. Waar vrouwen bijvoorbeeld vaak somberheid ervaren, geven mannen vaker aan zich boos of gefrustreerd te voelen. Andere symptomen zijn: irritatie, risicovol gedrag (zoals meer alcohol drinken of drugs gebruiken), afstand nemen van het gezin (door bijvoorbeeld meer te gaan werken of sporten) en lichamelijke klachten als hoofd- en buikpijn. Een postnatale depressie bij mannen ontstaat vaak door een combinatie van hun nieuwe rol, de grote verantwoordelijkheid en jawel, die veranderende hormonen dus.

Het hele artikel lees je nu in &C's Babyspecial.