Waar andere mensen hun autotheorie halen, heb ik mijn dwang­neurose doorontwikkeld

Er is dus een versie van mij die ervan overtuigd is dat zij, persoonlijk, het universum draaiende houdt. Een versie die denkt dat ze aan de knoppen zit, dat zij kan sturen hoe de dag verloopt.

Niet fulltime hoor, alleen als ik moe ben. Dan neemt die meid het roer over. En die meid zegt dan dingen als: ‘We gaan nu zes keer op de knop drukken bij het verkeerslicht’, en: ‘Oe, ik zou deze gedachte maar afkloppen als ik jou was, want anders gaat het mis’. En dan niet lekker concreet hoe het mis gaat maar gewoon mis: grote, vage ellende. Einde verhaal. Houten jasje. 

Kijk, we kennen dit natuurlijk allemaal. Als kind mag je alleen op de witte strepen lopen van het zebrapad, de stoep was lava, het leven was overzichtelijk. Je wist precies wat je moest doen om veilig te
blijven. Een beetje hink-stap-springend door het leven. Niemand die daar moeilijk over deed. Alleen ben ik vergeten daarmee te stoppen. Sterker nog, ik heb het geüpgraded. Waar andere mensen hun autotheorie halen, heb ik mijn dwang­neurose doorontwikkeld. Tikken, alles in de tafel van drie, en woorden achterstevoren opschrijven en een intern alarmsysteem dat afgaat als ik het niet goed doe.

Maar wat dan goed is? Geen idee. Maar mijn hoofd weet het feilloos. Heel irritant. Het mooiste, en met mooi bedoel ik: compleet belachelijk, is dat ik zelf dondersgoed weet dat het echt nergens op slaat. Echt, ik ben niet dom. Ik snap hoe toeval werkt, en ik snap dat het universum niet zit te wachten tot ik een lantaarnpaal drie keer aantik voordat het besluit of ik een goede dag heb of niet. En toch heb ik dat stemmetje in mijn hoofd dat zegt: ‘Tik nou maar af’. Je gaat balen meid, als je straks in je kistje ligt en je had dit kunnen voorkomen. Maar als ik het afpel, en dat heb ik natuurlijk gedaan, gaat het helemaal niet over verkeerslichten, aftikken, tegels of zebrapaden. Het gaat over controle. Over onze grote drang om het leven te willen regisseren. We willen weten wat er gaat gebeuren en we willen weten hoe het afloopt. Ergens willen we voelen dat we er invloed op hebben. Dat als we maar slim genoeg nadenken, goed genoeg opletten, de juiste keuzes maken, we het leven een soort van kunnen hacken. Maar helaas is het leven chaos. Het doet maar wat. Het gooit dingen op je pad zonder aankondiging, zonder logica, zonder ‘had je kunnen zien aankomen’ en dat vinden we doodeng.

Dus verzinnen we systemen, rituelen, constructies die ons het gevoel geven dat we toch een beetje aan de knoppen zitten. Ik met mijn getik, iemand anders met eindeloos piekeren, plannen of lijstjes maken. Het is allemaal hetzelfde in een ander jasje. Controle. En ergens vind ik het ook lief dat mijn brein denkt dat ik met negen tikjes de wereld kan redden. Dat het zo graag wil helpen, zo graag wil voorkomen dat er iets misgaat. Dus ik tik nog steeds door, als ik moe ben of kwetsbaar of gewoon even geen zin heb in een discussie met mijn eigen hoofd. Dan geef ik toe. Een klein eigenwijs stukje controle in een leven dat zich daar eigenlijk niks van aantrekt.  

Deze column staat in &C's nieuwste editie 'Ik ben er even niet'.