Iris doet aan free bleeding: 'Ik heb besloten dat de lijn van schaamte bij mij stopt'

Thuis geen menstruatieproducten meer gebruiken begon voor Iris Verstappen als praktische keuze, maar inmiddels is het een lifestyle. En nee, dat betekent niet dat ze op alles wat los en vast zit aan het free bleeden is. 

Iris (36): ‘Het gras voelt zacht onder mijn blote voeten. Om me heen hoor ik vogels en ruik ik de geur van honderden bloemen en avocadobomen. Ik ben op vakantie en verblijf in een uitgehouwen grothuisje in een prachtige, groene vallei op Menorca. Hier is geen haast of lawaai. Hier voelt het niet alleen alsof ik in de natuur ben, maar alsof ik er een gelijkwaardig deel van uitmaak. Intuïtief voel ik dat ik hier, in de vallei, wil free bleeden. Dus dat doe ik. Er komt een diepe vertraging en helderheid over me heen, het voelt alsof alle stress die ik heb uit me sijpelt, de aarde in. Hier is mijn lijf onderdeel van de natuur. Ik voel me zo dankbaar. Voor het leven en voor mijn lichaam. 

Dat gevoel van rust en verbondenheid tijdens die vakantie op Menorca tien jaar geleden, stond haaks op hoe ik menstrueren jarenlang had ervaren. De eerste keer viel me meteen al zwaar. Ik was elf jaar toen ik op een zaterdag in september na het shoppen met mijn moeder thuiskwam. Ik zag bloed in mijn onderbroek. ‘Nu ben je een grote meid,’ zei mijn moeder. Ik voelde me volwassen en trots, eindelijk ging ik meemaken hoe het leven als menstruerende vrouw zou zijn.

Twee dagen later had ik een veldloop. Ik zat op atletiek en was heel goed in hardlopen. Elk jaar keek ik enorm uit naar dit moment. Ik bloedde meteen al heel hevig en was moe. Mijn benen en onderrug voelden zwaar, en ik had veel krampen. Ik herinner me die sensatie nog goed: het bloed stroomde uit me en werd opgevangen in mijn maandverband. Ik was continu bang dat ik zou doorlekken. De veldloop ging minder goed dan normaal. Ik was teleurgesteld in mezelf. Ik had zo uitgekeken naar mijn eerste menstruatie, maar op al deze bijzaken en de mentale last had ik niet gerekend. Door die ervaring realiseerde ik me: misschien is dit toch niet zo leuk als ik dacht.

Jarenlang verloor ik extreem veel bloed, moest ik overgeven en had ik veel pijn. Als ik rechtop ging staan had ik last van draaiduizeligheid, en voelde het alsof iemand de kraan opendraaide, zoveel bloed stroomde er uit me. Vaak stond ik de hele dag zo te shaken dat ik bijna niet op mijn benen kon staan. Het managementaspect en de mentale belasting van menstrueren vond ik veeleisend. Ik gebruikte destijds wasbaar maandverband, en was de hele dag bezig met: hoe vaak moet ik mijn maandverband verschonen? Lek ik door? En hoeveel maandverbanden moet ik meenemen voor de hele dag? En dat terwijl ik helemaal geen puf had om zo vaak naar de wc te gaan, ik voelde me superslecht. Misschien vond ik dat ook wel zo pittig omdat ik ADHD heb. Daar kwam ik pas op mijn 33ste achter, en opeens vielen alle puzzelstukjes op hun plek over waarom ik dat plannen toch altijd zo moeilijk had gevonden.’

Oncomfortabel, zo’n tampon 
‘Dat plannen begon me steeds meer tegen te staan. En het gebruik van menstruatieproducten ook. Ik vond ze oncomfortabel. Als puber gebruikte ik tampons, vooral omdat ik dat cool vond, niet omdat ik ze zo lekker vond zitten. Iedereen deed dat, waardoor de tendens rondom maandverband was: wie gebrúíkt dat nou? Daar werd destijds vooral op neergekeken. Vijftien jaar geleden bestonden er nog geen menstruatieonderbroeken – het product dat ik nu meestal gebruik als ik bloed. Daarom probeerde ik van alles uit: maandverband – zowel wegwerp als wasbaar –, cups, tampons, menstrual discs, sponsjes. Sommige producten doen mij zelfs pijn, zeker omdat mijn vagina extra gevoelig is tijdens het bloeden. Ik merk heel goed dat mijn baarmoedermond dan lager hangt. Dat is normaal, maar het voelt niet per se fijn als daartegen een cup vacuüm wordt gezogen. Daarnaast had ik altijd veel meer last van buikkrampen als ik tampons gebruikte. 

Ik werk in de hormonale gezondheid en heb een jarenlange achtergrond in de medische antropologie. Door de onderzoeken die ik tijdens mijn werk uitvoerde, begon het gebruik van tampons me steeds meer tegen te staan. Ik kwam erachter dat in sommige menstruatieproducten potentieel schadelijke stoffen zitten. Zo las ik over chemicaliën, bleek en pesticiden in tampons. Dat vind ik best eng. Ik gebruikte die producten bij superdelicate lichaamsdelen, en dat voelde gewoon niet meer goed. Op mijn werk droeg ik daarom wasbaar maandverband. Als ik thuis was, droeg ik het liefst alleen een onderbroek of helemaal niks.

Door mijn werk merkte ik dat veel vrouwen hun menstruatie, en alles wat daarbij komt kijken, wegstoppen. Ze laten niet merken dat ze zich niet goed voelen, moe zijn, mentale klachten hebben, en gaan gewoon door met hun leven alsof ze niet bloeden. Waarom doen we dat? Waarom passen we ons leven niet wat meer aan onze cyclus aan? We knallen gewoon door, zelfs als we ons niet lekker voelen. We geven niet toe aan wat ons lichaam nodig heeft. Op een gegeven moment was dat voor mij klaar. Ik wilde niet doen alsof ik me op elke dag van mijn cyclus prima voelde. 

Uiteindelijk werd ik ondernemer en besloot ik om ruimte te creëren voor mijn cyclus. Ik nam de twee dagen voor en de eerste twee dagen van mijn menstruatie vrij. Die zijn voor mij de allermoeilijkste. Dan heb ik nul focus, ben ik soms emotioneel en heb ik weinig motivatie. Omdat ik als ondernemer mijn eigen schema maakte, kon ik de hele dag op bed liggen als ik dat wilde. Op een gegeven moment vroeg ik me af: wat als ik helemaal stop met menstruatieproducten gebruiken als ik thuis ben, en ze alleen maar draag als ik de deur uitga? Zo besloot ik op een dag om gewoon een dikke handdoek onder me neer te leggen in bed en om daar op te lekken. Free bleeding voelde meteen bevrijdend. Ik was me niet eens bewust van die term. Die werd eigenlijk pas bekend toen een vriendin van mij, Kiran Gandhi, een marathon liep zonder menstruatieproducten. Dit haalde het nieuws en opeens was free bleeding een ding. Ik zag het vooral als manier om tijdens het bloeden nu gewoon te kunnen rusten.’

Niet onhygiënisch 
‘Ik vind mijn eigen bloed niet vies. Mijn lichaam menstrueert, dat vang ik op, ik was het uit en dan is het klaar. Het is een fysiologisch proces van mijn lichaam. Dat zie ik gewoon als iets neutraals, niet als iets smerigs. Ik weet ook dat het normaliseren van mijn bloed mij gaat helpen als ik ooit ga bevallen bijvoorbeeld. Ik raak er niet van overstuur. De band met mijn lichaam is in die zin veel sterker geworden door free bleeding. Ik denk dan ook niet dat free bleeding onhygiënisch is. Natuurlijk zeg ik niet dat iedereen in de buitenwereld moet free bleeden of zonder menstruatieproduct in de bus moet zitten en op de stoelen daar moet bloeden. Dat zie ik zelf ook als onhygiënisch. Maar als je thuis aan free bleeding doet, binnen je eigen ruimte en op een schone manier, lijkt mij dat helemaal oké. Niemand heeft daar last van. Tijdens mijn menstruatie blijf ik meestal thuis. Als ik geen product gebruik, lek ik gewoon op één dikke handdoek of een free bleed blanket die ik op de bank of in bed leg. Als ik lig, bloed ik niet continu. Wil ik thuis wel iets gebruiken of ga ik de deur uit, dan kies ik voor period panties: wat mij betreft de moderne versie van free bleeding en de beste uitvinding van de eeuw. Ik zorg ervoor dat ik hygiënisch blijf door mijn menstruatieondergoed of de handdoek waarop ik bloed in de week te leggen. Ik was ze twee, drie keer en daarna stop ik ze in de wasmachine.

Al vrij snel nadat ik was begonnen met free bleeding en beter naar mijn lichaam ging luisteren, merkte ik de positieve effecten. Ik was eraan gewend geraakt dat mijn hele leven stillag rond mijn menstruatie. Door mijn leven aan te passen aan mijn cyclus en te focussen op levensstijl, slaap, een circadiaans ritme (biologische klok, red.), beweging en hydratatie, merkte ik dat mijn symptomen verdwenen. Ik hoefde niet meer over te geven, kon weer normaal op mijn benen staan en was in staat om in en rond huis te scharrelen. Ik heb geen enkele pijn meer. Dat is voor mij echt een teken dat luisteren naar mijn lichaam en rust pakken als ik bloed, gewoon beter is voor mij. 

Voor en tijdens het bloeden zorgt mijn partner voor me. Hij ondersteunt me. Zegt: ‘Ga lekker liggen, ik kook wel. Zet je luisterboek maar op, dan roep ik je als het eten klaar is.’ Hij vindt verder niks van mijn keuze om aan free bleeding te doen. Hij zegt: het is jouw lichaam en jouw huis, doe lekker waar jij je het fijnst bij voelt. Hij is piloot en niet altijd thuis, dus als hij niet voor me kan zorgen, kook ik zelf alvast vooruit. Dan hoef ik daar niet meer aan te denken.’

‘Bah, zo vies’
‘Er zijn vrouwen die hun menstruatiebloed bewaren en bijvoorbeeld bij hun planten schenken. Dat is een goede meststof, omdat het voedingsstoffen als stikstof, fosfor, kalium en ijzer bevat die planten nodig hebben. Dat vind ik zelf ook een mooie bestemming: alsof de cirkel rond is. Een vriendin van mij maakt kunst met haar menstruatiebloed. Dat inspireerde me om daar zelf ook mee aan de slag te gaan. Ik heb van alles geprobeerd te schilderen: imitaties van prehistorische rotstekeningen en schilderingen van vruchtbaarheidsbeeldjes. 

Als ik online iets deel over mijn free bleed journey, krijg ik heel nare mails en dm’s. Ik heb wel honderdduizend negatieve reacties gehad van mensen die free bleeding smerig vinden. ‘Oh my god, zo vies, bah, waarom zou je dat doen?’ Ik heb geen zin meer om daarmee te dealen. Wel vind ik het interessant om na te gaan waar zulke reacties vandaan komen. Waarom is je eerste reactie dat het vies is, zonder dat je je erin verdiept hebt? Als jij tijdens je menstruatie op de wc zit, doe je ook aan free bleeding in je wc-pot. En in principe is period panties gebruiken ook free bleeding.

Ik heb gestudeerd met een inheemse Mexicaanse en Colombiaanse vroedvrouw. Daardoor ging ik anders kijken naar bloeden en zorg. Zij benaderen menstruatie – en ook vruchtbaarheid, zwangerschap, bevallen en postpartum – heel anders dan wij in de westerse wereld. Als je bloedt, wordt er voor je gezorgd. Maar wat zeggen wij in Nederland? Niet zeiken, stop er een tampon in en ga door. Onderdruk je cyclus maar en leef gewoon zoals de rest ook doet. Op social media zie ik vaak overtuigingen voorbijkomen als: ‘Everything you do, I can do bleeding.’ Dat is ook wel zo, maar waarom zou je dat in vredesnaam willen?’

Weinig poespas 
‘Een van de waardevolste dingen die free bleeding me heeft opgeleverd, zijn de gesprekken, bijvoorbeeld met mijn oma. In haar tijd mocht niemand weten dat je bloedde, en ging je gewoon maar door met je leven. Ik heb besloten dat die lijn van schaamte stopt bij mij. Mijn cyclus voelt nu zo eigen. Ik zie elke maand menstrueren als een teken dat mijn lichaam goed werkt en precies doet wat het hoort te doen. De relatie met mijn lijf en mijn behoeften is er beter van geworden. Ik leg mezelf niks op wat er sociaal gezien van mij verlangd wordt als ik bloed. Ik doe wat goed voelt in mijn eigen huis, en maak me niet druk over ‘hoe het hoort’. Mijn lijf mag doen wat ze doet en ik zorg voor haar. 

In mijn leven kies ik voor weinig poespas. Ik hou ervan als alles lekker makkelijk is, ben best praktisch ingesteld. Voor mij betekent dat dat ik eruit filter wat mijn leven ingewikkelder maakt. Wat mijn menstruatie betreft hou ik het voor mezelf simpel, en thuis ziet dat eruit als free bleeding.’

Dit interview staat in &C's nieuwste editie 'Wie ken je nou écht?’