Wat doe je als je crush een obsessie wordt? 'Geloof me, terugkijkend voel ik me een stalker'

Geen gelukzaliger gevoel dan verliefdheid. Maar wat als je crush een allesoverheersende obsessie wordt? Een typisch gevalletje 'limerence', ontdekte journalist Lizzy van Hees. Hoe kom je daar weer vanaf?

Wie aan romantiek denkt, denkt aan passie. Klinkt pikant, maar is afgeleid van het Latijnse woord passio, dat vrij letterlijk 'lijden' of 'verduren' betekent. Niet echt relaxed dus. Dit geldt zeker voor de mensen die weleens limerence hebben ervaren. Een obsessieve en eenzijdige staat van verliefdheid die je knettergek kan maken. Zelf maakte ik het één keer mee, toen ik bijna een jaar lang met enige regelmaat door de Amsterdamse Utrechtsestraat fietste in de hoop daar iemand tegen te komen met wie ik welgeteld één leuke avond had beleefd.

Hoewel ik hem lang niet goed genoeg kende om verliefd te zijn, hield ik mezelf maandenlang voor dat hij de ware jakob was. In mijn hoofd maakte ik een lijstje van alle onweerstaanbare karaktereigenschappen die hij ongetwijfeld had. We hadden geen nummers uitgewisseld, hij had geen sociale media, dus van een leien dakje ging het niet. Mijn oplossing? Alle datingapps uitkammen in een wanhopige speurtocht naar zijn donkere ogen. Langs zijn werk fietsen, want you never know. Geloof me, terugkijkend voel ik me een stalker, maar destijds geloofde ik dat ik onze liefde simpelweg een handje moest helpen.

Lees ook: Iedereen in datingshows wil een 'spark voelen', maar hoe betrouwbaar is dit gevoel?

Dit kan zeker limerence zijn geweest, bevestigt neurobioloog en schrijver Brankele Frank. Als verliefdheid een spectrum is, bevindt limerence zich aan een van de uiterste flanken. Het is een staat van obsessieve verliefdheid, die eind jaren zeventig voor het eerst werd beschreven door de Amerikaanse psycholoog Dorothy Tennov. In haar boek Love And Limerence legt Tennov uit dat limerence vaak een onvrijwillige staat van obsessie is, niet wenselijk voor degene die het meemaakt, maar ook niet voor de ontvanger, die het limerent object wordt genoemd.

Duivelse dopamine
Als je het meemaakt, is limerence maar moeilijk te onderscheiden van echte liefde, vertelt de Australische neurowetenschapper Alexis Fernandez in haar podcast Do You F*cking Mind? Niet zo gek, aangezien de twee in het verlengde van elkaar liggen. Zo speelt dopamine, ook wel bekend als het gelukshormoon, een cruciale rol bij verliefdheid. Het zorgt voor een euforisch gevoel en versterkt het verlangen naar de ander. En in het geval van limerence is onze afhankelijkheid van dopamine nóg sterker.

Is extreme verliefdheid dan niet gewoon extra romantisch en meeslepend? Dat zou je bijna geloven, ook omdat er nogal wat romantische films zijn waarin ongezonde obsessies ons worden voorgeschoteld als true love in al haar onschuld. Denk maar eens aan Mark in Love Actually, die zo verliefd is op de partner van zijn beste vriend dat hij enkel een close-up van haar gezicht filmt op de dag dat ze met een ander trouwt, terwijl ze amper een woord hebben gewisseld. En in The Great Gatsby is het personage van Leonardo DiCaprio zo geobsedeerd door zijn buurvrouw Daisy dat hij een heel leven om haar heen bouwt en alleen maar grote feesten organiseert in de hoop dat zij aanwezig zal zijn.

In werkelijkheid is onvoorspelbaarheid een grote aanjager van dopamine. Hoe onduidelijker het is wat die ander van jou vindt, hoe meer olie er op jouw liefdesvuurtje wordt gegooid. 'Dopamine wordt vooral afgegeven in verwachting van een beloning. Nog meer dan dat het een beloning zelf is,' legt Frank uit. Het afwachten of iemand terug zal appen heeft bijna net zo veel impact op je hersenen als het verlossende appje zelf. En als die anticipatie bij zo'n hevige obsessie niet wordt ingelost, krijg je bijna afkickverschijnselen. Dat verklaart waarom obsessieve verliefdheid je naar de hoogste bergtoppen leidt, maar ook de diepste en donkerste dalen laat zien. 

Lees ook: Geldgeheimen opgebiecht: 'Mijn gepensioneerde ouders geven me nog vaak een extraatje, al weten ze niet dat ik meer verdien'

Ook Stella (41) ervaarde die extreme pieken en dalen toen ze vier jaar geleden verliefd werd. 'Hij en ik werken in dezelfde wereld en hoewel we elkaar niet vaak zagen, stuurden we elkaar wel steeds vaker berichten online. Het begon met iets grappigs doorsturen, maar ons appcontact werd steeds intensiever. Op een gegeven moment stuurden we elkaar de hele dag door berichtjes, we hadden onze eigen inside jokes en wensten elkaar bijna elke avond welterusten voor we ieder in ons eigen bed in slaap vielen. En dat terwijl we nog nooit een-op-een hadden afgesproken.' Ergens voelde het contact met deze man als iets uit een parallel universum, herinnert ze zich. Het kwam niet van een date, er werd nooit gezoend.

'En toch was ons contact zo intiem dat het bijna op een relatie leek. Ik denk dat ik rationeel ook wel wist dat het nooit écht iets zou worden tussen ons, we woonden niet bij elkaar in de buurt en hij maakte geen aanstalten om af te spreken. Door onze intieme gesprekken voelde het toch als wij twee tegen de wereld. Ik vond hem lief en wilde vooral niets liever dan dat hij mij leuk zou vinden. Het was alsof ik bovenaan een glijbaan stond die volledig was ingevet met olie. En ik dacht: wat kan er misgaan als ik voorzichtig één stapje zet?'

Verslaafd aan aandacht
Natuurlijk deed de olie z'n werk en ging Stella head first de glijbaan af. De verslaving werd alleen maar groter. 'Ik kon nergens anders meer aan denken en leefde de hele dag toe naar het moment dat ik 's avonds met mijn telefoon in bed lag om met hem te kletsen. Als ik een dag niets hoorde, kon ik buikpijn krijgen van onzekerheid. Vond hij me wel leuk? Wat kon ik voor slims of grappigs zeggen om zijn aandacht weer op mij te richten?'

Best logisch als je bedenkt dat een normale verliefdheid al zo veel impact heeft op je dagelijks leven, legt Frank uit. 'Toen ik knetterverliefd was, kon ik zelfs een regenbui romantiseren. Alsof er pure magie uit de hemel viel.' Denk maar aan het gevoel dat je krijgt zodra de naam van jouw flirt op je telefoonscherm verschijnt, of als je überhaupt ziet dat jouw crush iets op Instagram heeft gedeeld. 'Dit kun je bij een normale verliefdheid ook ervaren, maar bij limerence is het verlangen veel groter. En om die verslaving te voeden, ga je steeds op zoek naar stukjes van die ander om maar weer even een shot geluk te ervaren.'

Lees ook: Komt het ooit nog goed na vreemdgaan en andere dingen die je altijd al aan een relatietherapeut wilde vragen

Waar gezonde verliefdheid nog enigszins beheersbaar is, ben je bij limerence totaal obsessief. Serotonine daalt juist in de beginfase van een verliefdheid, en laat deze neurotransmitter nou net bijdragen aan je stemming, slaap, zelfvertrouwen en eetlust. Frank: 'Sommige onderzoeken laten zien dat serotoninelevels nog lager zijn bij mensen met limerence. Daar krijg je obsessieve gedachten van, waardoor je eindeloos blijft fantaseren of elk klein detail maar herkauwt. Je krijgt iemand simpelweg niet meer uit je hoofd.'

Maarre, wat doe je vervolgens met deze gevoelens van limerence? Wanneer moet je écht aan de bel trekken? Je leest het in het hele verhaal dat in &C's augustusnummer staat. Deze editie ligt nu in de winkels, maar je bestelt 'm ook bij ons online:

scoor &C’s nieuwste nummer nu hier!