Wist je dat 75 procent van de (jonge) vrouwen een verstoorde relatie met eten heeft?

Je hoofd als meedogenloze calorieëncalculator, altijd aan het nieuwste dieet en gezond boven lekker kiezen. In &C's Fitspecial onderzoekt Karin Rus de complexe relatie van vrouwen met eten.

Voor veel vrouwen is eten geen ontspannen bezigheid, maar een dagelijkse afweging. Dat begint meestal vroeg. Op de middelbare school kreeg ik een hele serie afslankmethoden mee. Zo at mijn vriendin Esther elke maand een week lang alleen droog brood, telde Claudia punten volgens het Weight Watchers-programma en volgde Susanne samen met haar moeder het soepdieet, het yoghurtdieet en het appeldieet. Zelf had ik het geluk dat ik zonder moeite slank bleef, maar dat gold niet voor iedereen in de familie. Mijn tante ging haar stijgende gewicht meer dan eens te lijf met maaltijdvervangende shakes, om daarna haar bourgondische levensstijl weer op te pakken en meer aan te komen dan ze ooit was afgevallen.

Dit zijn herinneringen van bijna dertig jaar geleden, maar vrouwen en voeding kunnen tegenwoordig minstens zo moeizaam met elkaar overweg. Uit Amerikaans onderzoek onder meer dan 4.000 vrouwen tussen de 25 en 45 jaar blijkt dat 75 procent een verstoorde relatie heeft met eten. Ongezonde manieren om op gewicht te blijven en een negatief zelfbeeld, met name op het gebied van lichaamsvorm en gewicht, komen veel voor. Dit gaat niet om vrouwen met een eetstoornis als anorexia of boulimia, maar wel om vrouwen die constant bezig zijn met wat ze wel en niet in hun mond stoppen. Zij zijn veruit in de meerderheid. 

Problematisch fit 
In tien jaar tijd is het aantal sportscholen in Nederland meer dan verdubbeld. De supermarkten liggen vol eiwitrijke, magere en koolhydraatarme producten, alles om die vele uren trainen zo effectief en zichtbaar mogelijk te maken. Veel groente en eiwit, weinig suiker, niet drinken, wel sporten. Klinkt gezond, toch? Is het in principe ook, mits je er niet in doorslaat. En laat dat nou juist, aangewakkerd door social media, sneller gebeuren dan je denkt. De hashtag SkinnyTok werd een jaar geleden geblokkeerd, maar dat betekent niet dat de bodycheck-trend is verdwenen. Instagram, Tiktok en YouTube staan vol before and afters: ‘Kijk hoe strak mijn buik is nu ik geen koolhydraten meer eet’, 'aanschouw mijn afgetrainde lijf met dank aan dit eiwitrijke fitnessregime’ of ‘twaalf kilo kwijt in twee maanden door deze dieethack’.

Fitheid lijkt belangrijker dan ooit, ziet psycholoog en diëtist Erika Wamsteker in haar praktijk: ‘Er is natuurlijk helemaal niets mis met gezond eten en regelmatig bewegen, maar sommige vrouwen worden compleet gegijzeld door hun eigen regels. Wat begint met goed voor jezelf zorgen, kan uiteindelijk behoorlijk problematisch worden.’ Het valt haar op dat vrouwen de lat erg hoog leggen: presteren op werk of studie, er leuk uitzien, sporten, geen feestje missen. ‘Die druk wordt nog hoger als ze zichzelf vergelijken met de ideale plaatjes op sociale media. Dat kan leiden tot een negatief zelfbeeld en lijngericht eten. Ik zie studentes die feestjes mijden om calorieën te mijden. Als ze toch een keer een paar biertjes drinken of een pizza eten, ontstaat de neiging te compenseren door maaltijden over te slaan of extra te sporten. Dat kan juist weer eetdrang en piekergedachten veroorzaken, zodat de vicieuze cirkel rond is.’ 

Lijntje van mijn tante 
Sophie (41) volgt al meer dan twintig jaar hetzelfde dieet. Nou ja, dieet: het is een methode die ze zelf bedacht heeft om dun te blijven. Ze eet van alles de helft: ‘Ik wil mezelf niets ontzeggen, maar wel opletten hoeveel ik binnenkrijg. Op een verjaardag zie je mij dus gewoon met een stuk taart, alleen eet ik dat maar deels op.’ Het gewicht van Sophies moeder wisselde nogal: ‘Ze ging van maat 36 naar 40 en terug, terwijl haar zus altijd superslank was. Mijn opa zei een paar keer grappend dat ik gelukkig het lijntje van mijn tante had. Ik weet nog dat ik dat lullig vond voor mijn moeder, maar er tegelijk ook trots op was.’

Dat lijntje blijkt alleen niet iets dat als vanzelf tot in lengte van dagen blijft. Sophie is chef-kok en merkte dat al aan het begin van haar carrière. ‘Ik werkte in een Franse bistro, waar roomboter zo ongeveer het hoofdingrediënt was van elk gerecht. Voor het eerst in mijn leven kwam ik aan en dat beviel me voor geen meter.’ Ze besloot dat het tijd was voor actie. En omdat ze als chef wel moest kunnen proeven, besloot ze haar porties drastisch te verkleinen. Dat werkte. ‘Diëten of calorieën tellen is niets voor mij, dan moet ik steeds nadenken over wat wel of niet mag. De helft eten werkt voor mij perfect: een halve steak, een halve tosti, een halve kom kreeftensoep. Sinds ik me hieraan hou, ben ik niet meer aangekomen.’ Eet ze dan nooit meer dan ze van zichzelf mag? ‘Een heel enkele keer komt het voor dat ik me niet in kan houden. Als ik een dag niet hoef te werken en geen zin heb om te koken, gebeurt het soms dat ik een hele pizza eet. Daar voel ik me dan zo schuldig over dat ik maandenlang strak in het gareel blijf en dat stuk taart wel oversla.’

Het perfecte lichaam
Even terug naar mijn middelbareschooltijd, die zorgeloze jaren dat ik nooit een gram aankwam, hoeveel roombroodjes of hamburgers ik ook at. Wie zegt dat age just a number is, houdt geen rekening met de perimenopauze. Canadees onderzoek laat zien dat bijna tachtig procent van de vrouwen in en na de overgang ontevreden is over hun lichaam en/of gewicht. Niet zo gek, want de hormonale schommelingen zorgen voor een irritante samenloop van omstandigheden: je krijgt meer trek en komt sneller aan. Dat heb ik geweten: vanaf het moment dat de veertig bij mij in zicht kwam, begonnen mijn buik en mijn dijen ronder te worden. Een week lang te veel en niet al te gezond eten had meteen invloed op het getal op de weegschaal. Dat was nieuw... en frustrerend.

Ik besloot om wat beter op te gaan letten. Toen ontdekte ik dat dat knap lastig is als je niet gewend bent om maat te houden. Ik weet nu dat ik iemand ben die heel lang gezond kan eten, zonder te snoepen of een zak vette friet te halen. Maar áls ik dan een keer zondig... Ai, ai, ai: dat pak bokkenpootjes gaat leeg. Die familiezak chips werk ik volledig weg voordat de film halverwege is. Bij de snackbar haal ik een grote patat rendang, een frikandel speciaal en dan nog een softijsje, met karamelsaus. En daarna zit ik, misselijk en met vette vingers, enorm van mezelf te balen.'

Verder lezen? Over hoe we onze relatie met eten kunnen verbeteren, en hoe andere vrouwen dat doen? Het hele verhaal vind je in de nieuwste &C Fitspecial 'Gewoon gaan'.

In winkelmand