Is baarmoederhalskanker in dit jaar écht verdwenen? Wetenschappers zeggen van wel

Wereldwijd krijgen elk jaar nog steeds meer dan 600.000 mensen de diagnose baarmoederhalskanker. Toch klinkt er optimistisch nieuws uit de wetenschap: een wereld zonder deze ziekte zou dichterbij zijn dan we denken. Voordat we massaal confetti afsteken: er zit wel een belangrijke 'maar' aan dit optimistische nieuws.

Wat deze ziekte ook alweer inhoudt? Baarmoederhalskanker ontstaat in de baarmoederhals, het onderste deel van de baarmoeder. In de meeste gevallen wordt het veroorzaakt door een langdurige infectie met HPV, het humaan papillomavirus, dat allesbehalve zeldzaam is. Sterker nog, de meeste mensen lopen het ooit in hun leven op, vaak zonder dat ze het doorhebben. Meestal ruimt je lichaam het virus netjes zelf op, maar blijft het langer hangen, dan kunnen cellen veranderen en uiteindelijk kwaadaardig worden. Gelukkig duurt dat proces vaak jaren, waardoor baarmoederhalskanker relatief vroeg op te sporen en goed te voorkomen is.

Nog twintig jaar
Sterker nog, onderzoekers voorspellen in het medische tijdschrift The Lancet dat de ziekte ooit helemaal verdwenen zal zijn. Aan die voorspelling koppelen ze een jaartal dat dichterbij ligt dan je misschien denkt, namelijk: 2048. Dat hebben we te danken aan twee belangrijke ontwikkelingen: de HPV-vaccinaties die de besmettingen helpen voorkomen, en de regelmatige bevolkingsonderzoeken en screenings die afwijkende cellen vroeg opsporen. Daarmee kan negentig procent van de kankergevallen worden voorkomen, aldus wetenschappers, en als die zijn zich voortzet, zijn we er over iets meer dan twintig jaar vanaf. Niet slecht voor een onderzoek en een prik.

Wereldwijd probleem
Daar komt de 'maar': dit optimistische scenario geldt wel alleen voor landen waar preventie goed geregeld is. In Nederland krijgen jongeren bijvoorbeeld standaard een uitnodiging voor een HPV-vaccinatie en worden mensen met een baarmoeder regelmatig opgeroepen voor het bevolkingsonderzoek, maar dat is niet overal zo.

In veel armere landen zijn een stuk minder vaccins beschikbaar, screenings lastiger bereikbaar en gezondheidszorg minder vanzelfsprekend. Volgens cijfers in hetzelfde onderzoek kreeg in 2023 slechts 23 procent van de meisjes in armere, Afrikaanse landen een HPV-vaccinatie. In welvarendere landen lag dat percentage op 57 procent. Jongens worden in veel landen überhaupt nog nauwelijks meegenomen in de vaccinaprogramma's. Met als gevolg: waar rijke landen richting uitroeiing gaan, blijft baarmoederhalskanker elders nog jarenlang een groot probleem.

Wat kunnen we doen?
Gelukkig kun je altijd iets bijdragen, hoe klein dat gebaar soms ook voelt:

1. Laat je vaccineren
Krijg je een uitnodiging voor de HPV-prik, overweeg dan serieus om hem te nemen. Het vaccin beschermt tegen de HPV-typen die het vaakst baarmoederhalskanker veroorzaken en is daarmee een belangrijke stap in preventie. Breng dit ook vooral onder de aandacht bij de mannen in je omgeving, want het virus kan niet alleen worden doorgegeven aan (seks)partner, maar ook bij mannen zelf gezondheidsproblemen veroorzaken. Denk aan genitale wratten of andere vormen van kanker. Vaccineren helpt dus aan twee kanten.

2. Ga naar je screening
Krijg je een oproep voor het bevolkingsonderzoek? Gooi ’m niet gedachteloos tussen de stapel post of in een ‘komt later wel’-mapje. Je eerste neiging is uitstellen, maar dit is een van de effectiefste en laagdrempeligste manieren om eventuele afwijkingen in een vroeg stadium op te sporen, informatie te verzamelen en daarmee verschil te maken. Een afspraak inplannen kost weinig moeite, maar kan op de lange termijn veel onzekerheid voorkomen.

3. Steun organisaties
Wereldwijde toegang tot vaccins en zorg maakt een enorm verschil. In veel landen zijn HPV-vaccins, screenings en goede medische hulp nog lang niet vanzelfsprekend, terwijl juist daar de meeste winst te behalen valt. Door te doneren aan organisaties zoals UNICEF, die zich inzetten om vaccinatieprogramma’s toegankelijker te maken, kun je helpen de gezondheidszorg daar te verbeteren.