Heet, heter, heetst: hoe overleef je als zomerhater de warme zomermaanden?

Tropische temperaturen, felblauwe luchten en zonovergoten terrassen? Daar raakt niet iedereen van in jubelstemming. Kim van der Meulen kijkt alweer reikhalzend uit naar de winter. In &C's Zomerboek van 2024 schreef ze erover.

The summer is magic, schalde de zomerhit van 1994 ooit uit de boxen. Ik was tien en wist toen al dat er niks klopte van die songtekst. De zomer betekende vooral hooikoorts, plakkende haren tegen je zweethoofd, lek geprikt worden door muggen en keihard verbranden. Als ik met vriendinnetjes naar het zwembad ging, lag ik bij gebrek aan natuurlijk overwicht regelmatig te fikken op een grasveldje in plaats van te chillen in de schaduw. Fietsend naar huis werd ik steevast door willekeurige voorbijgangers uitgemaakt voor kreeft. Alsof de pijn bij het aan- en uittrekken van mijn kleren me nog niet genoeg herinnerde aan mijn zomerse uitje.

Lees ook: Dit zijn de beste tips waarmee je jouw slaapkamer heerlijk koel houdt deze zomer

Dit helse proces herhaalde zich de afgelopen decennia op vriendenvakanties, in stadsparken en zelfs op werkborrels – ja, lieve collega's, ik verbrand écht zo snel. Ik hield me maar vast aan een andere zin uit die nineties-zomerhit: you have to imagine the summer is magic. Iedereen houdt van zomer, lijkt het wel. Wordt het morgen 27 graden? Dan kondigen nieuwslezers glunderend aan dat het 'een heerlijke zomerdag' wordt. Een hele week volle zon voor de boeg? 'Een fijn toetje voor mensen die aan het eind van hun zomervakantie zitten,' duidt een meteoroloog op een nieuwssite. En als er tropische dagen worden voorspeld, regent het op sociale media dolenthousiaste reacties: 'Heerlijk! Hele week op slippers!' Lekker weer is warm weer, lijkt de norm. Hup, naar buiten, geniet ervan nu het kan. Maar hoe kom je de zomer door als je daar helemaal niet van geniet?

Vampiermodus
Dat veel mensen van warm weer houden, is fysiologisch prima te verklaren. Door kou treedt bloedvatvernauwing in de huid op, dezelfde reactie die je krijgt bij stress en schrik. In de warmte verwijden bloedvaten zich juist, wat een ontspannen gevoel geeft. En waar je in de winter moeite moet doen om lijf en ledematen warm te houden, kun je je die energie besparen in de zomer. Bovendien zeggen veel mensen dat hun humeur opknapt van zonneschijn. Maar, zo bleek jaren geleden uit onderzoek van onder meer de Universiteit Utrecht en de VU Amsterdam: er zijn ook mensen die juist chagrijnig worden van warm weer. Wanneer deze zomerhaters zich fijn voelen? Op koele, bewolkte dagen.

Als iemand die ooit in februari naar Spitsbergen op vakantie ging en het pas koud kreeg toen ze drie uur lang bij -24 graden achter op een sneeuwscooter zat op weg naar een gletsjer, kan ik zeggen: ik voel me gezien. De thermostaat van het lichaam staat bij iedereen min of meer gelijk afgesteld, weet Maria Hopman, hoogleraar inspanningsfysiologie aan het Radboud-umc. 'De hypothalamus, een deel van het brein, regelt de lichaamstemperatuur. Die is bij iedereen rond de 37 graden. Bij vrouwen gaat die temperatuur 0,4 graden omhoog na de eisprong, maar bij iedereen heeft die kerntemperatuur ongeveer dezelfde waarde.'

Lees ook: &C's grote anti-muggentest: van citronella tot ventilator, wat werkt nou écht?

Toch hebben we niet allemaal dezelfde voorkeuren. De een brengt z'n vakanties het liefst languit zonnend op de Copacabana door, de ander vaart liever mee op een Noorse ijsbreker om halverwege een duik in het ijswak te nemen (#takemeback). Hoe makkelijk je aan warmte went, kan daar weleens mee te maken hebben. 'We hebben in ons hele lichaam enzymen die van alles regelen, van spijsvertering tot bloedstolling,' legt Hopman uit. 'Als je het koud krijgt of je lichaamstemperatuur juist erg oploopt, doen die enzymen het niet meer zo goed. Al die processen verlopen daardoor minder optimaal. Daarom wil je lichaam die kerntemperatuur zo veel mogelijk op peil houden.' Maar dat is niet voor iedereen even makkelijk.

Zo raken vrouwen hun warmte moeilijker kwijt dan mannen, omdat ze minder zweetklieren hebben. En of je veel of weinig zweet – iets wat de huid doet om af te koelen – is genetisch bepaald. Verder bepaalt je vetpercentage hoe makkelijk je warmte kwijtraakt. Een isolerend laagje vet is fijn in de winter, maar vormt in de zomer een extra laag waar warmte door moet worden afgevoerd.

Ook niet bevorderlijk voor een innige band met de zon, weet ik uit ervaring: een lichte huid die snel verbrandt. Ik weet nog dat ik jaren geleden een selfie op mijn telefoon had staan waarop ik treurig de camera in keek met een roodverbrand hoofd en een zonnesteek – beide niet opgelopen op een Grieks eiland, maar tijdens een dagje Artis. Dat plaatje liet ik aan iedereen zien die de verbrandingsbereidheid van mijn huid in twijfel trok, beweerde dat het Nederlandse zomerweer nooit wat voorstelt of me meevroeg naar een schaduwloos park om drie uur ’s middags. Dat soort uitnodigingen krijg ik trouwens niet meer sinds ik een foto van zo’n bewuste parkmiddag terugzag en mijn conclusies trok. Iedereen lag ontspannen in het gras, biertje erbij, zonnebril op, bikini aan. In het midden zat ik: een ongemakkelijke verschijning met opgetrokken benen, lange mouwen, pet op en dichtgeknepen ogen. Voor wie deed ik dit eigenlijk? Ik zei dat ze deze vampier voortaan maar moeten bellen als de zon ondergaat, en dat ik alleen terrasjes pak als er schaduw is. Dat vinden mijn vrienden nog steeds prima. Mijn zussen, met dezelfde huid en winterse voorkeuren als ik, trouwens ook. En is de hitte zelfs in de schaduw niet te harden? Dan zit ik thuis lekker aan mijn mobiele airco gekluisterd.

Lees ook: Waarom je zelfs tijdens een hittegolf nog onder een deken wil slapen

Wennen aan warmte
Toch is het geen aanrader om jezelf de hele zomer op te sluiten in gekoelde ruimtes, leer ik van Hopman. Want ook al heb je een hekel aan hoge temperaturen: je lichaam kan wennen aan warm weer. 'Door je daar regelmatig aan bloot te stellen, kun je je thermoregulatie trainen,' zegt Hopman. Daarmee bedoelt ze: alles wat je lichaam fysiologisch doet om op temperatuur te blijven. En nee,daarvoor hoef je niet onder de zonnebank te liggen of andere ongezonde toeren uit te halen. Je kunt je lijf ook laten wennen aan warmte door te sporten. 'Daarmee produceren je spieren heel veel warmte, die je lichaam moet kwijtraken. Door die warmte verwijden bloedvaten – de reden dat je een rood hoofd krijgt tijdens het sporten – en ga je transpireren. Je traint dus niet alleen je spieren, maar ook je thermoregulatie.' Kortom: hoe regelmatiger je lichaam die warmte moet kwijtraken, hoe makkelijker het wordt. Ook als die warmte door zomerse temperaturen komt. Je kunt zo steeds beter met warmte omgaan, zegt Hopman: 'Daarom is een hete week in mei ook zwaarder dan een hete week in augustus of september.’ Ai, toch maar eens die factor 50 op en naar buiten in de zomer, dus. Nog iets confronterends wat kan meespelen: de manier waarop je erover denkt. Dat klinkt minder vaag dan het is. 'Het is net als met slapen,' verklaart Hopman. 'Als je weet dat je slecht slaapt, ga je ’s avonds naar bed met het idee: ik zal vannacht wel weer wakker liggen. Dan gaat dat ook gebeuren.' Datzelfde principe geldt voor hitte. ‘Hoor je dat het volgende week 34 graden wordt en kun je slecht tegen de warmte, dan denk je: mijn God, het wordt zo heet. Het zit ook deels tussen de oren.'

Door het van de zonnige kant – sorry – te bekijken, kun je die rothitte inderdaad mentaal iets beter de baas zijn. In hitterecordjaar 2019, toen het kwik in Nederland lokaal naar een verzengende 40,7 graden schoot, nam ik me voor: ik baal ervan, maar klaag er niet meer over. Hoe meer aandacht je de hitte geeft, hoe erger het gevoelsmatig wordt. Bovendien was de temperatuur toen zó hoog, dat zelfs de grootste zomeraanbidders in mijn omgeving klaagden over doorweekte T-shirts, aan het bureau vastgekleefde armen en wegsijpelende levenslust. Kortom: ik had eindelijk bijval. Dat hielp. Een beetje. Op social media begon ik toen met de beeldrubriek 'uw dagelijkse verkoeling': elke dag plaatste ik een winterse meme of vakantiefoto (highfivend met een sneeuwpop in Japan, knuffelend met husky’s op Spitsbergen, logerend in een ijshotel in Lapland). Spontaan lieten mensen me in de comments weten óók niet van de zomer te houden. Stekend zonlicht, gore zweetsnorren, vrij zicht op onverzorgde tenen en andermans plakkende lichaamsdelen in oververhitte treinen: de zomerse ergernissen werden breed gedeeld. Laat dat je sterken als iemand je op een bloedhete dag weer vraagt of je het ook zulk lekker weer vindt en je bijna geneigd bent een sociaal wenselijk antwoord te geven. Zo raar zijn zomerhaters niet.

Het zomerboek van 2024 is helaas uitverkocht, maar die van 2025? Hártstikke op voorraad, want hij is net pas uit.

Shop &C's Zomerboek nu hier!