Alles wordt duurder, maar onze koffie to go van vijf euro laten staan? We denken er niet aan

We kopen huismerkproducten, vergelijken energietarieven en halen fashionitems voor een prikkie tweedehands. Maar dat festivalticket en die ijskoffie voor een boel geld? No problem. 

Er waren tijden dat ik minstens één keer per week uit eten ging. Dat kon gewoon, terwijl ik toen echt niet meer verdiende dan nu. Met het risico om als een oude zak te klinken, ga ik het toch zeggen: alles is duurder geworden. Vriendin Ilse belde me een paar weken geleden en vertelde dat ze bij haar favoriete supermarkt voor een mandje producten – met de gefrustreerde nadruk op mandje – honderd euro moest aftikken. ‘Ja, ik ga voor biologisch en wil gezond eten, dus er zat een hoop verse groente en veel vers fruit bij. Maar zoveel geld voor een mandje?! Daar had je vroeger een volle kar met boodschappen voor!’ Ze gaat nu naar een goedkopere super, hoorde ik toen we een paar dagen later bij ons vaste tentje latte macchiato’s zaten te drinken. Die koffies waren bijna vijf euro per stuk, maar daar hadden we het niet over. Sterker nog: dat hadden we niet eens door. Ik realiseer me nu pas dat we voor onze ‘wekelijkse’ bijpraatsessie, die soms meerdere keren per week plaatsvindt, zonder blikken of blozen tegen de twintig euro afrekenen. We genieten volop van deze intermezzo’s, dus ook nu ik me bewust ben van de kosten ga ik niet minderen. Dit hoort bij onze routine, bij onze levensstijl, bij ons. No way dat we daarop bezuinigen.

Koop een gevoel 
Als je echt geld wil besparen, doe je er goed aan om luxe uitgaven uit je leven te schrappen. Geen festivals, geen etentjes, geen dure koffies. Maar Ilse en ik – en veel mensen met ons – doen dat nou juist niet. Wel festivals, wel etentjes, wel lekkere koffies, al dan niet to go. 

Dat gedrag komt niet zomaar uit de lucht vallen, het blijkt vanuit de wetenschap te verklaren. Een studie aan de Universiteit van Sussex laat zien dat bepaalde aankopen niet alleen een behoefte vervullen, maar ook ons zelfbeeld versterken.

De onderzoekers ontdekten dat het uitgeven van geld aan ervaringen effect heeft op onze gevoelens van eigenwaarde, verbondenheid en autonomie. Het kopen van producten, zoals merkkleding of een designeritem, levert veel minder duurzaam geluk op. Daar komt nog bij dat we tegenwoordig veel voor aanzienlijk minder kunnen kopen. Waarom zou je de hoofdprijs betalen voor die prachtige jurk, die je overigens geweldig staat, als je ’m op Vinted voor de helft kunt krijgen? Staat-ie net zo geweldig. Hetzelfde geldt voor boodschappen doen: vergelijkbare producten voor minder geld, why not? Het vergelijken van energietarieven, wachten op aanbiedingen, je telefoon nog maar een jaartje niet vervangen – ik vind het allemaal ontzettend logisch. In een ideale wereld was het niet nodig geweest, maar ja, we leven nou eenmaal niet in een ideale wereld. 

In de wereld waarin we wel leven vind ik het belangrijk om de dingen te blijven doen die ik graag doe. Ook als die een fikse hap uit mijn maandbudget nemen. Ik koop geen product, ik koop een gevoel – precies zoals de onderzoekers concludeerden. Evi (34) doet dat ook: ‘De zomer staat voor mij in het teken van festivals. Met een groep vrienden ga ik al jaren naar Pinkpop, Lowlands en Wildeburg. De chaos en gezelligheid van samen kamperen, mooie outfits aantrekken, opmaken, dansen en genieten – ik wil het voor geen goud missen.’ Goud heb je er wel voor nodig, want de ticketprijzen rijzen de pan uit. Evi zet er haar vakantiegeld voor opzij. ‘Ter plekke geef ik ook altijd een hoop uit aan drankjes, eten, soms toch nog een gekke bril, hoed of jasje. Het is voor mij deel van de fun om dan totaal niet te letten op wat het kost.’ En daarmee geeft Evi haar geld niet zozeer uit aan het festival, maar vooral aan het gevoel van vrijheid, verbinding en even helemaal kunnen doen waar ze zin in heeft. 

Champagnelifestyle 
Onze identiteit wordt voor een deel bepaald door de dingen die we doen. En de dingen die we doen, worden voor een deel bepaald door mechanismen in ons brein. Ik praat erover met zelfbeeldpsycholoog Eugène Oostveen, die het als volgt uitlegt: ‘Onze hersenen werken met een beloningssysteem en zijn daardoor heel erg gevoelig voor wat we lekker of leuk vinden. Beheersing is als een spier en die kun je trainen, maar het effect is vaak wel tijdelijk.’

En dat kan er dus toe leiden dat je boven je stand leeft. Hoe dat er precies uitziet? Het hele verhaal lees je in &C's nieuwste editie 'Zuinig is het nieuwe chic'.