Waarom oordelen wildvreemden toch zo vrijuit over jouw zwangere lichaam? 'Wauw, wat ben je dík!'

Zodra je zwanger bent, is je lichaam ineens van iedereen. Wildvreemden voelen zich vrij om te oordelen, adviseren en vooral: hardop te vinden dat je 'wel héél dik' of juist 'eng dun' bent. Waarom is dat zo? Journalist Ted Struwer zoekt het uit – mét bolle buik, zonder blad voor de mond.

Daar ging ik dan, éíndelijk met verlof. Ik streek neer op een terras, bolle buik op schoot, gezwollen enkels omhoog. Een glas ijskoude limonade stond voor me, naast een plak roombotercake zo groot als een baksteen. Ik opende mijn mond om het er eens flink van te nemen, toen iemand zei: 'Zou je dat nou wel doen?'

Ik sloot mijn mond en keek verbluft opzij. 'Het ziet eruit alsof dat er niet meer in past.' Een gezette vijftiger keek me vanachter een glas schuimend bier en een schaal bitterballen niet onvriendelijk aan. 'Straks moet het er allemaal weer af,' besloot hij. Ik glimlachte flauwtjes, de cake smaakte me niet meer. Met brandend maagzuur, rusteloze benen en rugpijn kon ik intussen omgaan, maar opmerkingen over mijn lichaam, die wenden niet. 

Kledingcrisis
Vorig jaar raakte ik ongepland zwanger. Ik wilde nooit echt moeder worden, ook al was ik gek op kinderen, en over mijn ambivalente kinderwens was ik altijd vrij vocaal geweest. Die zwangerschap wekte daarom verbazing, verontwaardiging soms zelfs, alsof ik iedereen voorheen voor de gek gehouden had. Ik verborg mijn buik zoveel mogelijk – er veranderde al zóveel in mijn leven en lijf, commentaar kon ik er niet bij hebben. 

De seizoenen verstreken en ik veranderde steeds meer van vorm. Op de eerste dag van een hittegolf moest ik naar een verjaardag, en ik belandde in een acute kledingcrisis. De slobberende overhemden van mijn vriend waren te warm, mijn zomerjurken pasten niet of stonden me niet meer. Bij elke rits die niet dichtging, zonk de moed verder in mijn knellende slippers, maar na een halfuur jammeren wist ik me weer op te richten. In een strak niemendalletje ging ik vol goede moed, hoofd omhoog, buik vooruit, naar de verjaardag. Bij binnenkomst gilde een kennis: 'Wauw, wat ben je dík!' 'Dat móét een tweeling worden,' zei een ander.

Lees ook: Daley Blind en Candy Rae over hun topsportgezin: 'Ik was veel meer met mijn revalidatie bezig dan met mijn zoon'

Zelf zag ik het natuurlijk ook. Niet alleen mijn buik was veranderd, ik had vollere benen, armen, heupen, enkels, een onrustige huid, spataderen en voor het eerst in mijn leven behoorlijke bórsten. Rondingen die ik bij anderen beeldig vind, maar mij stonden ze niet, ik herkende mijn spiegelbeeld nauwelijks, en uitgerekend nu begonnen mensen op mijn figuur te letten. Ik schreef er een column over en mijn inbox ontplofte. Vrouwen herkenden zich massaal in mijn verhaal en deelden ervaringen: beledigingen op straat, onhandige opmerkingen van goedbedoelende familieleden, kritiek van grensoverschrijdende schoonmoeders, collega's die wekelijks riepen: 'Ben je nou nóg dikker geworden?'

Zonder schroom worden opmerkingen naar zwangere buiken geslingerd. Online wordt al helemáál schaamteloos geshamed. Kim Kardashian werd tijdens haar zwangerschap constant vergeleken met Kate Middleton: de 'mooie zwangere vrouw met de bescheiden buik' versus de 'volgevreten orka'. Vlogger en schrijver Jamie Li kreeg er tijdens haar laatste zwangerschap ook mee te maken. Op Instagram richtte ze zich tot haar shamers: 'Ik weet zelf ook wel dat ik ongelooflijk dik ben geworden. Dat is natuurlijk niet iets wat ik leuk vind. Ik had liever mijn figuur behouden en alleen de mooie buik gehad.' Met de rotopmerkingen zat ze gelukkig niet lang. 'Belangrijk is dat de baby gezond is.'

Gewichtsstigma
Wat ís eigenlijk gezond? Gemiddeld komen zwangere vrouwen tussen de 11 en 18 kilo aan. Dat gewicht bestaat uit baby, placenta, vruchtwater, extra bloedvolume, borstweefsel, vocht en vetreserves. Meer of minder kilo's zijn niet direct zorgelijk, elke vrouw is anders, en elke zwangerschap ook. Gewichtstoename wordt grotendeels hormonaal en genetisch bepaald en is meestal totaal onvoorspelbaar. 

Ondanks die wetenschap is de mentale lenigheid van Jamie Li niet voor iedereen weggelegd. Jessica Alleva, universitair docent aan de Universiteit Maastricht: 'Zwangere vrouwen worden ook zonder kritiek geconfronteerd met grote levensveranderingen en twijfels: hoe willen ze hun kind opvoeden, hoe worden hun carrières beïnvloed? De combinatie met zoveel commentaar kan gevolgen hebben voor hun welzijn.' Daarbij leefden vrouwen al in een samenleving waar gewichtsstigmatisering aan de orde van de dag is. 'Negatieve gedachten over een hoger lichaamsgewicht hebben vrouwen al geïnternaliseerd. Dat betekent dat wanneer ze aankomen in hun zwangerschap, ze zich automatisch slechter gaan voelen.' Niet zonder gevaar: 'Gewichtsstigma verhoogt aantoonbaar het risico op emotionele eetbuien, eetstoornissen, depressie, angst, chronische ziektes en zelfmoordgedachten, onafhankelijk van je BMI.'

Lees ook: Negen maanden op, negen maanden af? Bullshit: 'Ik was bang dat ik als aansteller werd gezien'

Tot mijn schaamte beïnvloedde het ook mijn ideeën. Als iemand mijn buik klein noemde, vatte ik dat op als compliment, streek ik met de eer alsof ik het zelf gepresteerd had, terwijl ik mezelf in werkelijkheid volpropte bij de snackbar en ik heus wel wist dat de grootte van een zwangerschapsbuik vooral op toeval berust. Maar de toon van de maatschappij was duidelijk, veel aankomen in je zwangerschap: fout, weinig aankomen: goed. Een vrouw mocht wel baren, maar niet de ruimte innemen die daarvoor nodig was.

Verdachte buiken
Hoewel shaming vaker voorkomt bij een hoger gewicht, kan 'te weinig' ruimte innemen óók stress veroorzaken. Een vriendin hoorde herhaaldelijk dat haar buik 'wel meeviel' en ze niet moest zeuren: 'Dan kreeg ik het gevoel dat ik het niet zwaar mocht vinden of stom dat mijn lichaam veranderde.' Tegen een andere vriendin werd vaak gezegd dat haar buik nauwelijks te zien was: 'Daar werd ik angstig van, bezorgd dat de baby niet goed groeide.' Vrouwen met relatief kleine buiken worden al snel verdacht gevonden, alsof ze stiekem diëten, hun uiterlijk belangrijker vinden dan hun baby. 

Saskia Koopman, sociaal psycholoog en lichaamsbeeldexpert bij Blij Dieetvrij, beaamt dat élke opmerking over het lichaam impact heeft: 'Mensen zijn sociale wezens, we zijn gevoelig voor wat anderen vinden. Negatief commentaar voelt onveilig, omdat het onze overlevingskansen, of realistischer: onze kansen op liefde of levensgeluk zou bedreigen.'

Welke boodschap zit er eigenlijk achter dit gedrag, en waar komt die obsessie met het zwangere lichaam toch vandaan? Dit en meer lees je in het complete verhaal uit &C's Oh Baby! special die nu in de winkels ligt, maar je bestelt 'm ook hier online:

Scoor &C's nieuwste Oh Baby! hier!