Hoe weet je zéker dat een toeristische activiteit met dieren oké is?

Is het mogelijk om dichtbij wilde dieren te komen, dan is dat vaak het hoogtepunt van ieders reis. Zeg maar gerust: bucketlistmateriaal. En als de dieren daar geen last van hebben, is er niet zoveel mis mee, toch? Niet helemaal, vindt dierenbeschermer Sanne Kuijpers, die werkt voor de internationale organisatie World Animal Protection. 'Mensen kunnen meestal niet inschatten of en hoeveel dierenleed ergens achter schuilt.'

Langs bij een 'opvang', een dolfijnenshow bijwonen of helpen om olifanten te wassen. We willen het massaal en we betalen er grof geld voor. Natuurlijk, we vinden het belangrijk dat de dieren ook daadwerkelijk goed behandeld worden en dus hebben we aandacht voor het verhaal van de betrokken organisatie of instantie. Maar dat is het 'm nou juist, vertelt Kuijpers. 'Die verhalen zijn vaak niet te vertrouwen.'

Een cyclus van wreedheid
Organisaties vertellen vaak niet wat er aan een activiteit voorafgaat, bijvoorbeeld om een dier er geschikt voor te maken. Neem het fenomeen 'wandelen of knuffelen met leeuwen', wat volgens Kuijpers op allerlei plekken ter wereld wordt aangeboden. 'De situatie die daar hoogstwaarschijnlijk bij geschetst wordt, is dat de leeuwenwelpen waar je contact mee maakt, gered zijn uit een of andere industrie en later worden teruggeplaatst in het wild. In werkelijkheid kan dat helemaal niet en zijn de welpen veelal speciaal voor deze attractie gefokt en al eerder dan goed voor ze is bij hun moeder weggehaald, om zo aan de vraag naar jonge leeuwen te kunnen voldoen. Hoe kleiner het dier, hoe (relatief) veiliger het immers voor de mens is om het aan te raken of in de buurt te komen. Naarmate de dieren groter worden en hun natuurlijke instincten verder ontwikkelen, ook al zijn ze opgegroeid in gevangenschap, worden ze gevaarlijker. Ze eindigen vaak als jachttrofee of in een medicinaal product in Azië. Kortom: dat kleine, 'geredde' welpje zit vanaf zijn geboorte vast in een cyclus van wreedheid, maar dat laat de organisator weg. Als toerist word je gewoon misleid.'

Zo gaat het veel vaker mis qua dierenwelzijn. De afzetmarkt is enorm en de kennis van toeristen beperkt, waar aanbieders gretig op inspelen. 'Volgens de laatste onderzoeken worden er wereldwijd 550.000 wilde dieren ingezet voor toerisme op een manier waar ze dagelijks onder lijden,' aldus Kuijpers. Dat moet anders, en dat begint bij bewustzijn.

Lees ook: Karen is de eerste 'dierencrimefighter' van Nederland: 'Ik word regelmatig met de dood bedreigd'

Welke dieren zijn het vaakst de dupe?
'Olifanten, dolfijnen, orka's en grote katachtigen. Op de olifanten wordt bijvoorbeeld gereden of je kunt ze wassen of knuffelen. De dolfijnen en orka's worden ingezet voor vermaak in dolfinaria en zitten opgesloten in te kleine ruimtes. Met de grote katachtigen, zoals tijgers en leeuwen, wordt gewandeld zoals in het voorbeeld hierboven, geknuffeld of selfies gemaakt. Maar het kan ook in onverwachte hoek zitten: vogels waar je mee kunt poseren of reptielen die van hand tot hand gaan. Denk bijvoorbeeld aan schildpadden zie zogenaamd gered zijn uit zee en aansterken om weer terug te gaan, maar die je wel mag vasthouden. Men moet zich realiseren dat als je interactie hebt met een wild dier, je natuurlijk niet de enige bent. Er zijn daar elk uur van elke dag nieuwe toeristen, die het dier allemaal aanraken. Zo'n dier raakt daardoor steeds meer gewend aan mensen, wat natuurlijk niet bevorderlijk is voor zijn overlevingskansen in het wild. Als ze überhaupt weer uitgezet worden en dat niet ook een leugen is.'

Zijn er bepaalde gebieden waar je extra alert moet zijn?
'World Animal Protection heeft onder andere een kantoor in Thailand, omdat daar veel olifanten gebukt gaan onder toerisme, en een in China, omdat traditionele medicijnen met dierenresten daar nog een groot ding zijn. Via artsen proberen we plantaardige medicijnen te introduceren. Maar er zit ook een kantoor in Afrika, waar veel leeuwen gefokt worden voor toerisme. Met andere woorden: eigenlijk gaat het overal ter wereld mis. Denk maar aan dolfinaria, die je nog altijd wereldwijd vindt. Ook in Europa. In Nederland vind je zelfs het op een na grootste dolfinarium van het continent. We werken er hard aan om dat te veranderen.'

In Nederland hebben we ook een hoop dierentuinen. Hoe weet je of een dierentuin oké is? 
'Vanuit World Animal Protection vinden we dat dierentuinen bestaansrecht kunnen hebben, als opvang en op grond van behoud van diersoorten. Maar dan wel alleen diersoorten die met uitsterven worden bedreigd en met als doel om dieren terug te brengen naar hun natuurlijke habitat. Dat is anders dan een dolfinarium, waar tuimelaars (een dolfijnensoort, red.) verblijven die niet bedreigd worden en waar dieren puur worden gefokt om ze in andere dolfinaria uit te zetten. Daarom pleiten wij voor een fokverbod, zodat dit de laatste generatie dieren in gevangenschap is. Deze dieren horen niet thuis in gevangenschap voor ons vermaak.

Verder zijn er een aantal criteria waar je op kunt letten, in dierentuinen, maar ook bij attracties met wilde dieren in het algemeen. Hebben de dieren voldoende ruimte? Is er geen direct contact tussen de dieren en bezoekers? Zijn er geen shows? Dat is de minimale ondergrens om te bepalen wat acceptabel is. Besef je ook dat gevangenschap altijd de intrinsieke waarde van een dier aantast. Het blijft zo dat je wilde dieren, mits het op een verantwoorde manier gebeurt, het beste kunt spotten in het wild of in een verantwoorde opvang.'

Wat bedoel je precies met 'verantwoord'?
'Veel plekken waar wilde dieren voor toerisme worden gebruikt, doen zich voor als opvangplek, reddingscentrum of 'educatief' centrum. Terwijl: als je - op welke manier dan ook - in direct contact kan komen met een wild dier, dan is het foute boel. Een verantwoorde opvang zal dat nooit toelaten. Zij hebben het beste met de dieren voor en zullen dierenwelzijn altijd voorop zetten.

Als je op safari gaat, houd dan voldoende afstand en zorg dat je er zeker van bent dat dieren niet gelokt of opgejaagd worden. Als het om een jeepsafari gaat, met een maximaal aantal jeeps bij een dier, en als het om een bootsafari gaat, een maximaal aantal boten. Zo zie je dieren op een manier waarbij ze hun natuurlijke gedrag kunnen laten zien. Daar gaat niets boven. Maar het blijft ingewikkeld om zeker te weten of iets verantwoord is, hoor. Ik heb in mijn jongere jaren weleens een safari gedaan waarbij ik achteraf dacht: zijn hier niet toch te veel jeeps? En wijkt deze jeep niet puur van de paden af om dichterbij de dieren te komen? Daarom hebben we het Wildlife Heritage Program Area-programma opgesteld: een lijst met plekken waar je wilde dieren sowieso op een authentieke en verantwoorde manier kunt spotten. Daar zitten ook plekken in Europa tussen. Madeira en Tenerife, bijvoorbeeld. Dan weet je zeker: dit zit goed.'

Lees ook: Konijnen die hun kinderen eten en nog 4 meedogenloze acties van dieren

Wat kun je als toerist nog meer doen?
'Je vooral heel goed inlezen. Wat wordt er precies aangeboden? Vindt het plaats in een Wildlife Heritage-gebied, of in een ander gebied? Wat voor reviews heeft het? Als je daarop let gaat het nog steeds niet altijd goed, maar dan heb je zoveel mogelijk onderzoek gedaan. En een algemene regel: fysiek contact is nooit oké. Wilde dieren blijven wild. Die hebben hun instincten en zijn niet gebaat bij contact met ons. Twijfel je of een activiteit verantwoord is, dan zou ik het mijden. Hoe jammer dat ook is. Ik heb zelf ook een enorme aantrekkingskracht naar wilde dieren, maar als je ook maar een vermoeden hebt dat dierenwelzijn niet op één staat, dan zou ik er met een grote boog omheen lopen.'

Wil je meer lezen over World Animal Protection en hun werkzaamheden? En over hoe je zo diervriendelijk mogelijk op vakantie gaat? Klik hier voor de website.