Als je qua planning rekening wil houden met je cyclus, waar begin je dan?

We mogen in onze maandplanning wel iets meer rekening houden met onze hormoonschommelingen. Want die hebbennogal wat invloed op je leven. Maar eh... hoe doe je dat?

Ik moet eerlijk bekennen dat ik me de twee dagen vóór de deadline van dit stuk niet zo heul goed voelde. Wat wiebelig. Snel uit het veld geslagen. Gisteren liep bijvoorbeeld de wc in mijn huis niet goed door. Huisgenoot Evelien constateerde dat schouderophalend en belde daarna neuriënd de loodgieter. Ik liep vervolgens nog een uur lang briesend te tieren dat we in een godvergeten-kut-huis wonen 'en kan hier dan nóóit iets een keer normaal gaan?!'

Lees ook: Kinderen, een huis, een droombaan: hoe erg is het als je het als dertiger nog níet voor elkaar hebt?

Als ik mezelf op dat soort momenten ergens mee zou moeten vergelijken, is het een draak. (In mijn hoofd zie ik nu, behoorlijk confronterend, mijn inner circle unaniem ja knikken.) Ik vind het leven in mijn draakperiodes maar mwah. Ik bekritiseer mijn vriendschappen, twijfel aan mijn relatie (sorry lieffie), vind mijn werk stom, word onzeker, ben boos op alles en kan amper tegen stress of tegenslag.

'Dan zat je de afgelopen dagen in de laatste week vóór je menstruatie,' zegt Catherine van Heest, oprichter van Care for Woman, een organisatie die vrouwen begeleidt en adviseert over hormoongerelateerde vragen en klachten. 'Klopt het dat die boosheid, die twijfel, dat nare gevoel, na een paar dagen weer verdwijnt?' Ja, antwoord ik. Dat vind ik altijd het gekke. Er verandert niets in mijn leven en toch is het net alsof ik in een mum van tijd die grijze bril weer heb verruild voor een roze. 'Komt allemaal door je hormoonschommelingen,' vertelt Van Heest. Ze is gespecialiseerd in hormonen en kan mij haarfijn uitleggen wat mijn cyclus met mijn lijf en hoofd doet.

Maar er is méér
Ik ben opgegroeid met het idee: aan je cyclus kun je zien wanneer je ongesteld moet worden en dus maandverband moet inslaan. En als je ongesteld bent, word je chagrijnig. Daar werd ik ook in bevestigd. Als ik ruzie had met mijn broertje, sneerde hij: 'Ja, hoor, het is het zeker weer die tijd van de maand?' En als mijn vriendinnetjes en ik op de middelbare school een boze docente voor onze neus hadden, dan was ze vast ongesteld. 'Een grote misvatting,' zegt Van Heest. 'Tijdens de menstruatie gaat bij veel vrouwen de zon weer schijnen. Juist in de periode daarvoor hebben ze last van stemmingswisselingen. Denk aan ruzie met je partner, minder op het werk kunnen hebben. Er is zelfs een groep die daadwerkelijk ziek wordt van hun hormoonwisselingen. Zij kunnen hun werk niet meer goed uitvoeren, zien hun relatie op de klippen lopen en kunnen verkeerd gediagnosticeerd worden, bijvoorbeeld na een bevalling. 'Postnatale depressie' krijgen ze dan te horen, maar er wordt niet gekeken naar hoe hun lijf en hoofd reageren op hormonen.' Vrouwen focussen zich vaak alleen op die menstruatie, stelt Van Heest. 'En dat is zonde. Je zou juist rekening moeten houden met je héle cyclus. Dat zou het leven makkelijker maken.'

Lesje biologie
Goed, je hele cyclus dus. Daar kun je aan aflezen op welke momenten je je over het algemeen goed voelt en het leven goed aankunt, bring it on. Je kunt er ook uithalen wanneer je gevoeliger bent en mentaal wat instabieler. De volgende alinea's lijken op een biologieles – en dat zijn ze misschien ook, maar nodig. Want: eyeopener.

Je kunt je cyclus indelen in vier fasen. Allereerst: de eerste week, die van je menstruatie. Tevens de eerste week van je cyclus. Die week komt er veel oestrogeen vrij, een stof die je lijf nodig heeft om een eisprong voor te bereiden. In de tweede week van je cyclus neemt je oestrogeengehalte nog meer toe. 'Oestrogeen is de good guy,' zegt Estrella Montoya. Ze is biopsycholoog en onderzoeker aan de Universiteit Utrecht en weet alles over hormonen. 'Onderzoekers weten nog steeds niet hoe het precies werkt, maar we weten wel dat oestrogeen de dopamine-afgifte stimuleert.' Dat hormoon maakt dat je je goed voelt, werkt op je beloningssysteem en heeft ook een positieve invloed op de afgifte van serotonine – ook al zo'n stof waar je heppiedepeppie van wordt.

Om het nog mooier te maken, krijg je ongeveer twee weken ná de eerste dag van je menstruatie een shot testosteron binnen. Cadeautje van de fabriek die 'Het Vrouwelijk Lichaam' heet. Dit shot is kortstondig en zorgt dat de eisprong plaatsvindt. Maar hij zorgt ook dat je shinet like a diamond. Je krijgt hierdoor meer zin in seks, je voelt je krachtig en zelfverzekerd.

Lees ook: Les in libido: alle feiten en fabels over je seksdrive op een rij

Maar helaas pindakaas, aan al het goede komt een eind. Daarna zwakt het oestrogeengehalte in je lijf af, in rap tempo, net als het testosterongehalte. Je lijf komt met progesteron op de proppen. Want: je bent niet zwanger geworden en je lijf moet de boel opruimen. Dat opruimen vindt plaats in de laatste week. En het is dus díé week dat ik geregeld loop te schelden en ik onzeker word door elke sociale interactie die ik heb. De boosdoener is dus progesteron. 'Dat hormoon lijkt de bad guy te zijn,' vertelt Montaya. 'Er zijn aanwijzingen dat vrouwen zich door die progesteronveranderingen slechter voelen: angstiger, onzekerder, gestrester.' Disclaimer: progesteron is niet alléén maar slecht. Het zorgt er ook voor dat je rustiger wordt, beter slaapt. Alles om weer een nieuwe cyclus voor te bereiden. En daarna begin je gewoon weer van voren af aan, alsof er niets is gebeurd.

De moraal van het verhaal is niet: je wordt ongesteld, dan stopt het weer, en dan begint het weer. Het gaat erom wat deze cyclus met je hoofd doet. 'Veel vrouwen zijn zich daar niet bewust van,' zegt Montoya. 'Dat komt aan de ene kant omdat er vroeger minder informatie over was. En aan de andere kant heeft dit te maken met het feit dat veel meisjes vanaf hun puberteit aan de pil gaan. Ze stoppen daar dan zo rond hun eind twintigste, begin dertigste mee, omdat ze kinderen willen, of van de hormonen af willen. Maar de pil onderdrukte hun natuurlijke cyclus jarenlang en daar komen ze dan pas achter.' Voor de een zijn de mentale gevolgen van de natuurlijke cyclus die er ineens is heviger dan voor de ander. Hoe dat komt, weten wetenschappers nog niet. Montoya: 'Onderzoekers hebben in een studie vrouwen zonder mentale en fysieke menstruatieklachten vergeleken met vrouwen met hevige klachten. Daaruit bleek dat de vrouwen met hevige klachten niet méér progesteron in hun lijf hadden dan vrouwen zonder klachten. We denken dus dat het voor een groot deel genetisch is bepaald dat sommige vrouwen gevoeliger zijn voor hormonen en de schommelingen hiervan.'

Futloos, seksloos
Vrouwen die hevige menstruatieklachten hebben – zoals vermoeidheid, sombere, depressieve gevoelens, futloosheid, minder zin in seks – leiden aan PMS, het premenstrueel syndroom. Volgens Van Heest zijn er 150 klachten die aan deze diagnose te linken zijn – al zien vrouwen ze pas als ze het hóren. Mijn draakperiodes zijn dus geen karaktereigenschap, maar wellicht een (milde) PMS-klacht. Now what? 'Je kunt die periodes draaglijker voor jezelf maken,' vertelt Vivian Reijs. Zelf kampte ze vanaf haar zeventiende met hormonale problemen. 'Jantje huilt, Jantje lacht. Vermoeiend.' Reijs schreef het boek Herstel je hormonen in 10 stappen en helpt nu vrouwen hun hormoonbalans te herstellen. Of, in elk geval: te begrijpen en ernaar te leven.

Tijdens de tweede helft van de cyclus raadt Reijs bijvoorbeeld aan om meer B-vitamines binnen te krijgen, want je lever moet hard werken om hormonen te elimineren. Vitamines B6 en B12 zijn goed voor vrouwen met PMS-klachten, net als noten, veel groenten, eieren. Gebruik de regel: elke dag een eitje voor de sprong van je eitje. Ofzoiets. Oh en de welbekende chocoladereep: prima, maar dan wel de pure variant, voor magnesium en oxidanten. (Deze Milka-liefhebber doet net alsof ze dat niet heeft gehoord.)

Wat Van Heest aanraadt bij vrouwen die in een dip belanden door hun cyclus: veel groenten eten in je laatste twee weken en niet te veel vlees. Dat laatste vraagt namelijk te veel energie van je lichaam. En alcohol is eigenlijk ook funest. Ook iets waar Van Heest vrouwen bij helpt: een goed ritme houden in die laatste twee cyclusweken. 'Zorg dat je in de laatste twee weken voor je menstruatie meer dan voldoende nachtrust hebt. Ontbijt, lunch en eet op dezelfde tijden.' En dan is er volgens haar ook een groep vrouwen die zodanig uit balans zijn, in een dip of depressie ziten, dat ze professioneel geholpen moeten (en kunnen) worden. 'Met een serieuze behandeling bij een arts.'

Lees ook: Wat levert het eigenlijk nog op, een relatie met een man?

Accepteer je draak-zijn
Maar de allereerste stap is eigenlijk je cyclus leren begrijpen. Dat kan op allerlei manieren. Arts en auteur Lara Briden schreef het naar het Nederlands vertaalde boek Grip op je cyclus, gezondheidsexpert Maisie Hill schreef de eveneens vertaalde De cyclus strategie. Daarnaast zijn er tientallen apps (van gratis simpele versies tot fancy dure opties). In de app Life kun je per dag aangeven hoe je je voelt, en ook in Maya hou jij je cyclus bij die gekoppeld wordt aan je fysieke en mentale gesteldheid. Via de Period Calendar kun je inzichtelijk maken wanneer jouw eisprong en menstruatie zijn. Reijs bracht vorig jaar het boek Jouw persoonlijke cyclus-planner uit. Dan kun je dus plannen. 'Als het kan, plan dan die ene belangrijke presentatie, of die ene sollicitatie, in de eerste twee weken van je cyclus,' zegt Reijs. 'Dan kun je de wereld het beste aan.' En in die andere twee weken doe je het wat rustiger aan. 'Je plant minder, legt de lat minder hoog. Ik wil in die weken het liefst alleen zijn, of met mijn man en kinderen. Meer bankmomenten, minder wilde plannen.'

Als je inziet waar je gevoelens vandaan komen, schrik je daar minder van, stelt Van Heest. 'Je kunt in paniek raken of nog meer stress krijgen van zo'n dip als je geen flauw benul hebt wat er aan de hand is. Als je twijfelt aan alles, als je je rot voelt, is het geruststellend om in je agenda te zien: ahaaa.' Zoals ik deed, toen ik merkte dat ik alles en iedereen uitfoeterde voor zoiets futiels als een niet goed werkende wc. Ik ervoer een ware aha-erlebnis toen ik inzag dat dit kwam door dat progesteronbommetje in mijn lijf. Net als die knallende ruzie, een maand geleden. En dat etentje waar ik me zonder aanwijsbare reden onzeker voelde. Na dat besef ging ik eens rustig zitten. Ik zegde mijn afspraak voor die avond af, nestelde me op de bank met een film en accepteerde mijn draak-zijn. En toen voelde ik voor het eerst dat ík de baas was over mijn hormonen – in plaats van andersom.

Dit artikel stond in &C's aprilnummer van 2021.