Binnen drie dagen twee vrouwen vermoord door hun ex-partner: dit kunnen we vandaag nog doen tegen femicide

Vorige week dinsdag werd de 39-jarige Joeweela in het bijzijn van haar kinderen in Gouda doodgeschoten op straat door haar ex-man. Een paar dagen later, op donderdagavond, werd een 38-jarige vrouw in haar huis in Vlijmen met geweld om het leven gebracht door haar vriend. Haar kind was thuis.

Als een vrouw wordt vermoord omdat ze vrouw is, noemen we dat femicide. Of zoals de Vrouwenraad het officieel beschrijft: 'Femicide is van toepassing op alle vormen van seksistische moord gemotiveerd door een gevoel van recht op of superioriteit over vrouwen, door plezier of sadistische verlangens jegens hen of door de veronderstelling van eigenaarschap over vrouwen.'

En dat komt in Nederland verdomd vaak voor. In ons land worden per jaar zo'n veertig vrouwen om het leven gebracht en iedere acht dagen wordt er een vrouw vermoord. Dat is buitengewoon veel. In zestig procent van de gevallen is dit door een (ex)partner.

De 38-jarige Joeweela
Wat het nog pijnlijker maakt, is dat Joeweela begin juni nog aangifte deed tegen haar ex-man Driekus K. Hij werd toen aangehouden vanwege mishandeling van Joeweela en vuurwapenbezit. Er was alleen onvoldoende bewijs voor mishandeling. Wel werd hij twee weken vastgehouden voor het bezit van het vuurwapen. Langer was niet nodig, vond de raadkamer van de rechtbank Oost-Brabant. Ze vonden zijn vluchtgevaar en recidiverisico, de kans dat de dader opnieuw een gevaar zal zijn, niet groot genoeg. Toen hij vrijkwam schoot hij haar dood, in het bijzijn van hun kinderen en op klaarlichte dag.

Lees ook: Ellen en Elize ontsnapten, veel vrouwen lukt dat niet: 'Femicide komt in Nederland buitengewoon veel voor'

Ook had Driekus, die later door de politie in de duinen is gevonden en daar overleed aan zelf aangebrachte verwondingen, in 2009 al eens eerder een ex-vrouw aangevallen. Nadat zij de relatie beëindigde, wachtte hij haar op bij haar flat. Hij schoot haar in haar borst en nek en ze overleefde het maar net. Hij werd destijds veroordeeld tot 13 jaar celstraf wegens poging tot moord.

Waar gaat het mis?
Femicide komt zelden uit het niets. Vaak is er al jarenlang sprake van psychisch en/of fysiek geweld en in sommige gevallen hebben vrouwen zelfs hulp gezocht bij de politie. Er zijn waarschuwingssignalen, instanties en hulplijnen waar we terecht kunnen — en toch gaat het mis. Hoe kan dat? Volgens gedragsdeskundige Jenai van Breda zijn in Nederland de beschermingsmiddelen matiger dan in onze buurlanden, waar de cijfers lager liggen. 'Hier gaat het vooral om wat je in de rechtszaal aan kunt tonen. Je kunt wel zeggen dat je bedreigd wordt, maar heb je ook bewijs?'

'Nederland schiet daar nu in tekort', legt Janai uit aan Omroep Brabant. 'Ze zijn op zoek naar feitelijk bewijs, terwijl psychisch geweld niet altijd aan te tonen is. Dat moet anders.' Al moeten we niet alleen naar de instanties wijzen, schrijft politiek verslaggever Laurens Kok in het AD. 'De strijd tegen femicide is er één die door de hele samenleving gevoerd moet worden. De ervaring leert dat wanneer signalen tijdig worden opgepikt en besproken, de terreur achter de voordeur minder vaak tot (dodelijk) geweld leidt. Het helpt al enorm wanneer we als samenleving de ogen openhouden, signalen van partnergeweld herkennen en dit beter bespreekbaar maken.'

Werk aan de winkel
Laten we duidelijk zijn: deze taak ligt niet alleen bij vrouwen, zoals vaak gebeurt bij problemen die voornamelijk vrouwen aangaan. Dit geldt óók, en juist, voor mannen. Laurens: 'Juist zij kunnen korte metten maken met achterhaalde ideeën over de ondergeschikte rol van vrouwen. Laten we niet wegkijken maar naar elkaar omkijken, het liefst vandaag nog.'

De vraag is nu: hoe doen we dat? Wat kunnen we vandaag nog doen om een verschil te maken? Nou, dit.

1. Noem het wat het is
Sommige media hebben nog de neiging om bij femicide te spreken van een 'familiedrama', 'crime passionnel' of 'moord in relationele sfeer'. Dit is verkeerd: deze neutrale woorden bagatelliseren het en verbergen wat er daadwerkelijk aan de hand is.

Lees ook: Priscilla's zus werd vermoord: 'Ik had nog maanden nachtmerries van haar bebloede matras'

'In Nederland doen we vaak alsof de moord op een vrouw door haar partner of ex-partner iedere keer weer een soort uniek geval is', legt Britt Myren, senior onderzoeker bij Atria, kennisinstituut voor emancipatie en vrouwengeschiedenis uit. Deze woorden dragen daaraan bij. Dus noem het wat het is: femicide.

2. Erken het probleem
Snoer je racistische familie de mond: het zijn niet alleen maar mannen uit een bepaalde cultuur met bepaalde religies die hun vrouwen vermoorden. Hate to break it, maar femicide komt in alle (ja, echt alle) lagen van de samenleving voor. Cultuur, opleiding of achtergrond maakt niet uit. Het profiel van de dader is nooit hetzelfde.

Het enige wat ze gemeen hebben? Dat bijna alle plegers al eens eerder aan partnergeweld hebben gedaan. Erken dat het geen migratieprobleem is, maar een mannenprobleem.

3. Blijf erbij met je hoofd
Dat er iedere acht dagen in ons land een vrouw wordt vermoord omdat ze vrouw is, is te gek voor woorden. Om dit te veranderen, mogen we het thema niet uit het oog verliezen. Blijf up to date over alles rondom femicide in Nederland, zoals de laatste politieke ontwikkelingen, moties, rechts- en moordzaken en petities, door het Instagramaccount @stop_femicide_nu te volgen. Zoals Laurens van het AD zei: 'Het helpt al enorm wanneer we als samenleving de ogen openhouden.'

4. Ga de straat op
De Dolle Mina's hebben niet stilgezeten na het nieuws van de afgelopen week. Op zondag 3 augustus organiseren ze een landelijke protestmars tegen femicide in Rotterdam. Vanaf waar en hoe laat is nog onbekend, maar je kunt 'm wel vandaag alvast in je agenda zetten.

De groep eist dat femicide wordt erkend als een 'specifieke en structurele vorm van gendergerelateerd geweld', dat er meer bescherming en opvangplekken komen voor vrouwen in onveilige situaties, dat er wetgeving komt waarmee vrouwen geïnformeerde keuzes kunnen maken én dat 'de overheid nú verantwoordelijkheid neemt en niet pas na het volgende slachtoffer'. Mic drop.