Liesbeth Rasker maakte een docu over het bewuste niet-moederschap: 'Vrouwen zonder kinderen worden als 'onaf' gezien'

Kies je als vrouw bewust voor een leven zonder kinderen, dan kijkt de samenleving daar nog steeds raar van op. Vrouwen horen moeder te willen worden – is het niet nu, dan wel later. In de documentaire Heb je geen kinderen? laat Liesbeth Rasker, podcastmaker, schrijver en vrouw zonder kinderwens, zien dat het anders kan.

&C sprak haar alvast over de documentaire, die vanaf zondag te zien is. 

Het is niet de eerste keer dat je een persoonlijke documentaire maakt. Hoe is het om zoiets persoonlijks wereldkundig te maken?
Liesbeth (...): 'Het blijft voelen alsof je naakt over straat loopt. Maar deze documentaire is op een andere manier persoonlijk dan die over het verliezen van mijn moeder. Heb je geen kinderen? is een emancipatoir pamflet. Met deze docu wil ik een maatschappelijk fenomeen aankaarten. Ik ben de aangever van het verhaal, maar allerlei verschillende mensen komen aan het woord. Het doel is maatschappelijke impact.'

Waarom besloot je om hierover een documentaire te maken?
'Ik vond het eigenlijk opmerkelijk dat het er nog niet was. Er wordt zoveel gemaakt over het niet kunnen krijgen van kinderen en de onvervuldheid die dat oplevert. Ik heb vriendinnen bij wie dat speelt en ik zie hun verdriet. Dat zal ik ook nooit bagatelliseren. Maar ik denk ook dat we in een maatschappij leven waarin een leven zonder kind vaak als 'onaf' wordt gezien. Daar heeft niemand baat bij. Je kunt ook hartstikke gelukkig zijn zónder kinderen. Ik vind dat dat verhaal verteld moet worden. Eerst wilde ik er een podcast over maken, maar ik vind het belangrijk dat de vrouwen die aan het woord komen zichtbaar zijn. Het zijn geen anonieme stemmen en verborgen verhalen: het zijn fantastisch leuke, grappige vrouwen die gezien mogen worden.'

Hoe denk jij dat het komt het dat we hen nog vaak als onaf zien? 
'We hebben een grote blinde vlek voor hoe graag we vrouwen in hun moederrol zien. Als iemand daar moedwillig vanaf stapt, vinden we dat heel vreemd. Maar ook als het geen bewuste keuze is, krijg je bepaalde blikken. Je bent zielig, je bent een incomplete vrouw. Dat is misschien wel het grootste aspect waar ik tegen wil strijden.'

Je hebt zelf ook geen kinderwens. Loop jij tegen hetzelfde onbegrip aan?
'Vanaf jongs af aan weet ik al dat ik geen kinderen wil. Ik was er vroeger heel uitgesproken over, nu ben ik wat genuanceerder. Als jonge vrouw krijg je altijd hetzelfde te horen: 'Oh, wacht maar. Het komt nog wel.' En ik snap het: geen kinderen willen is ook een afwijkende keuze. Er zijn meer mensen die wel een kinderwens hebben. Daarbij is het een verwachtingspatroon dat diep in onze maatschappij verankerd zit . Maar er staat zoveel op het spel. Deze opmerkingen kunnen ervoor zorgen dat vrouwen aan zichzelf gaan twijfelen. 'Misschien ligt het aan mij, misschien is er iets mis met me.' Zo krijg je vrouwen die kinderen krijgen waar ze helemaal niet gelukkig van worden. Dat vind ik heel verdrietig. Daarom wilden we een ander geluid laten horen.'

Zie je dat vaak, vrouwen die spijt hebben van het moederschap?
'Ja, sterker nog: misschien is dát wel de grootste blinde vlek die we hebben. Dat er vrouwen zijn die spijt hebben. Daar zijn er veel meer van dan we denken. Net als vrouwen die geen kinderwens hebben. Als ik er op Instagram iets over deel, krijg ik heel veel reacties van vrouwen die het herkennen. Het moederschap past gewoon niet bij hen. Maar dat willen we echt niet horen met z'n allen. De conservatieve kant van de Nederlander komt dan omhoog. Dat maakt het extra dapper dat de vrouwen in deze documentaire hun verhaal vertellen.'

Lees ook: Jade Olieberg over de acteurswereld: 'Als men er lucht van krijgt dat je zwanger bent, zit je als actrice zonder werk'

Geldt dit ook voor mannen?
'We kijken heel anders naar vaders dan naar moeders. Daarbij wil ik de moderne, betrokken vaders niet tekortdoen, maar het is wel zo. Moeders moeten aan hogere eisen voldoen en we verwachten een zorgende rol van hen. Aan dat stigma kunnen mannen zich onttrekken. Bovendien kunnen zij zich bedenken als ze op hun zestigste toch ineens een kind willen. Wat betreft biologische aspecten ligt er veel minder druk op het vaderschap.'

Je zei dat je in de docu met allerlei mensen in gesprek gaat. Wie komen er aan het woord?
'We willen een breed palet aan mogelijkheden, verhalen en gedachten over dit onderwerp laten zien. Zo spreken we onder andere met vrouwen die twijfelen over het moederschap, een vrouw die er spijt van heeft en een vrouw die zich op haar 21ste heeft laten steriliseren. Ook een gynaecoloog en een kinderwenscoach komen aan het woord, en we spreken een stel waarbij de man een kind heeft met een ander stel, omdat hij wel een kind wilde, en zij niet. Er zijn zoveel meer manieren om ouderschap en het leven vorm te geven dan we nu vaak te zien krijgen.'

Wat hebben die gesprekken je opgeleverd?
'Ik vond het altijd ingewikkeld dat als je je normafwijkend opstelt, er van je wordt verwacht dat je daar heel zeker van bent. Zodra je enige vorm van twijfel laat zien, zeggen mensen: 'Ach, zie je wel, je wilt misschien toch kinderen.' Ik voel soms verdriet bij de gedachte dat ik geen kind ga krijgen, maar hierdoor lijkt het alsof dat verdriet er niet mag zijn. Het maken van deze documentaire en de gesprekken met de kinderwenscoach leerden me dat er een breder emotioneel palet is. Ik denk dat het leven met een kind niet bij me past en daar sta ik achter – misschien verandert het nog, misschien ook niet –, maar het betekent afscheid nemen van een leven dat door de maatschappij wordt voorgespiegeld als het grootste geluk. En dat verdriet mag er zijn. Al is dat wel weer iets persoonlijks. In de docu spreken we ook vrouwen die altijd zeker hebben geweten dat ze geen moeder willen worden. Zij ervaren dat verdriet helemaal niet.'

Is dat een proces waar je gedurende het maakproces doorheen bent gegaan?
'Nee, ook hiervoor ben ik veel bezig geweest met de vraag of ik kinderen wil. Ik heb ongelooflijk veel tijd besteed aan onderzoek, therapie, nadenken over wat ik wil. Veel mensen weten zeker dat ze een kind willen, en dat is fantastisch, maar de meeste van hen denken hier niet zo over na. Terwijl het voor iedereen de meest heftige, ingrijpende, levensveranderende gebeurtenis blijkt te zijn. We blijven het verkopen alsof kinderen krijgen altijd een goed idee is, in plaats van dat we zeggen: denk er even goed over na. Dat vind ik raar. Er moet meer ademruimte komen. Vooral voor de twijfelaars en niet-willers.'

Wat hoop je kijkers van de documentaire mee te geven?
'Ik hoop dat de twijfelaars zien dat het helemaal niet erg is om te twijfelen. En dat de mensen die wél kinderen willen, inzien dat het bewuste niet-moederschap óók een optie is. Er zijn meer smaken mogelijk. Je hoeft geen moeder te worden. Het leven kan ook geweldig zijn zonder kinderen. Dat weten geeft rust. Zoveel vrouwen vertellen me steeds hoe fijn ze het vinden dat dit perspectief eindelijk belicht wordt. Deze documentaire erkent al deze vrouwen. Alleen dat al is genoeg.'

Heb je geen kinderen? is zondag 23 maart te streamen bij NPO Start en op 24 maart te zien bij KRO-NCRV op NPO 2.