Of de liefde is weggelegd voor jonge trans vrouwen? 'We zijn minder ver dan we denken'

Is liefde, een stabiele relatie en misschien ooit huisje boompje beestje wel weggelegd voor jonge trans vrouwen? Die vraag stelt journalist Tammie Schoots zichzelf in de documentaire Tammie zoekt een vriendje, die vanaf vanavond te zien is. Aan &C vertelt ze over wat die zoektocht haar opleverde.

Terwijl positieve representaties van trans levens achterblijven en anti-trans sentimenten juist toenemen, vraagt de 31-jarige Tammie zich steeds vaker af: is het wel voor mij, dat ‘gewone’ leven? Om een antwoord op die vraag te vinden gaat ze in Tammie zoekt een vriendje, waarin ze vastgelegd wordt door documentairemaker en goede vriendin Lize Korpershoek, in gesprek met andere vrouwen én op date. 

Het is vrij kwetsbaar, jezelf laten vastleggen in een zoektocht naar liefde. Waarom wilde je deze documentaire maken? 
‘Ik wist heel lang niet dat mensen zoals ik een vriendje konden hebben. Ik zag het nergens, ook niet in films of series. Nooit is het vriendje of vriendinnetje van een hoofdpersonage trans. En als je jezelf nergens in een relatie terugziet, dan houd je ook niet voor mogelijk dat het kan. Met deze documentaire wil ik een ander verhaal laten zien. Eigenlijk is het de documentaire geworden die de 16-jarige Tammie nodig had gehad. Ik had het haar gegund om zich eerder te realiseren dat ze zich niet hoeft te schamen en helemaal van de liefde hoeft te onttrekken, maar dat er verschillende paden voor haar zijn.'

Het gevoel dat de liefde niet voor haar weggelegd is, is niet enkel een gevoel. De documentaire haalt een onderzoek van kennisinstituut Movisie aan, waaruit blijkt dat hoewel 71 procent van de Nederlanders positief zegt te staan ten opzichte van trans personen, 54 procent aangeeft geen relatie met een trans persoon te willen. Een kwart zou de relatie verbreken als de partner trans blijkt. Opvallend veel, ten opzichte van die eerste 71 procent.

Wat doen zulke statistieken met jou?
‘Ik weet niet beter. Voor mensen die wel aan de norm voldoen klinkt het misschien gek dat ik dit zeg, maar: dit is het leven. Het is niet alsof men ineens geen trans mensen meer accepteert, dat is altijd al mijn realiteit geweest. Zulke statistieken zorgen nog eerder voor opluchting. In Nederland gaat het wat betreft zelfperceptie vaak mis. We denken dat we qua acceptatie al heel ver zijn en schuiven tegengestelde geluiden al snel onder het tapijt. ‘Het valt wel mee,’ zeggen we dan, ‘het gaat best goed.’ Cijfers als deze bieden handvaten. Ze laten zien: het valt niet mee, en hier moeten wat mee.’ 

Zit het probleem ‘m vooral in die zelfperceptie, of is er nog meer aan de hand?
‘Het heeft ook te maken met de mensen met hoge functies in de mediawereld - en dat zijn, sorry, vaak witte mannen - het niet belangrijk genoeg vinden. Ik heb deze documentaire op meerdere plekken gepitcht en kreeg later te horen dat iemand hoog bij de publieke omroep had gezegd: ‘Waarom is dit belangrijk?’ Ze zien de waarde er niet van in, en dus blijven we hangen bij Hij is een Zij, dat al sinds 2014 op televisie is. Ik zeg dit niet om slecht te praten over de publieke omroep, maar omdat het het echte probleem blootlegt: de bazen die bepalen wat we te zien krijgen, begrijpen het gewoon niet.’

Uiteindelijk krijgt ze een go van BNNVARA, waarna Lize Korpershoek en zij aan de documentaire kunnen beginnen. Naast dat Tammie met lotgenoten in gesprek gaat, gaat ze ook speeddaten met een zestal mannen. Langzaam ontstaat er ruimte voor een nieuw perspectief op liefde en de mogelijkheden die ze heeft.

Wat heeft de zoektocht je gebracht?
‘Het inzicht dat ik mag kiezen. Dat ik mag zeggen: ik wil een relatie, een huis en een kind. Maar dat ik ook mag zeggen: ik laat het allemaal links liggen, want ik word er niet gelukkig van. Dat is een enorme bevrijding. Het is een kleine spoiler, maar ik heb na de documentaire een relatie gehad. Met alle respect: ik vond het best vermoeiend, een relatie met een man. Ik voelde me net zijn therapeut en moest hem soms dingen uitleggen die voor mij totaal logisch waren, zoals dat wanneer je iemand een cadeau geeft, je iets geeft wat de ánder leuk vindt in plaats van wat je zelf leuk vindt. Eindelijk ervaarde ik hoe het voelde om 'gekozen' te worden, maar het was niet de ervaring waarop ik hoopte. Nu ben ik weer single.'

Waar droom je nu van?
‘Vakantie, haha. Vakantie en een kat. Ik zeg niet dat ik nooit meer aan een relatie begin, maar ik ben wel selectiever en spaarzamer met mijn tijd en energie geworden. Dat zie ik bij meer vrouwen terug, dat ze minder snel in een relatie stappen en over het algemeen langer single blijven. Vroeger was het een schrikbeeld voor mij om alleen te eindigen, maar nu denk ik: als het zo is, dan is het zo. Zo erg is het helemaal niet. Sterker nog, het kan net zo'n happy ending zijn.'

De documentaire Tammie zoekt een vriendje is vanavond, op donderdag 30 juli, om 22.30 te zien op NPO 3 en daarna op NPO Start en NPO Doc.